โมโม่: ทำไมยิ่งประหยัดเวลา ยิ่งไม่มีเวลา พร้อม 20 หนังสือชวนมองชีวิตใหม่

ลองนึกถึงวันที่เราทำอะไรได้เร็วไปเสียทุกอย่าง ตอบข้อความระหว่างกินข้าว จัดการงานหลายชิ้นสลับกัน พอตกเย็น รายการที่ต้องทำถูกขีดออกไปหลายข้อ แต่หนังสือข้างเตียงยังอยู่หน้าเดิม และคนที่ตั้งใจจะโทรหาก็ยังไม่ได้คุยกัน

“เดี๋ยวว่างแล้วค่อยอ่าน” เราอาจบอกตัวเองอย่างนั้น

คำว่าเดี๋ยวเป็นคำเล็ก ๆ ที่ช่วยเลื่อนสิ่งต่าง ๆ ไปข้างหน้าอย่างสุภาพ จนวันหนึ่งเราเริ่มสงสัยว่า เวลาว่างที่รออยู่นั้นจะมาถึงเมื่อไร ในเมื่อทุกครั้งที่ทำอะไรเสร็จเร็วขึ้น ก็มีเรื่องใหม่เข้ามารับช่วงทันที

คำถามนี้พาเราไปหาโมโม่ เด็กหญิงที่มีความสามารถในการฟัง และจากเธอ เราอาจค่อย ๆ เดินต่อไปพบหนังสืออีกหลายเล่ม ทั้งวรรณกรรม บันทึกชีวิต และหนังสือว่าด้วยนิสัย ซึ่งมองเวลา ความสัมพันธ์ และความสุขจากคนละด้าน หนังสือทั้ง 20 เรื่องในบทความนี้จึงเป็นเหมือนวงสนทนา มีโมโม่เป็นคนเปิดประตูให้เราเข้าไปนั่งด้วย

โมโม่กับเวลาที่หายไปจากชีวิต

โมโม่ (Momo) ของ Michael Ende ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1973 เล่าเรื่องเด็กหญิงที่อาศัยอยู่ในซากอัฒจันทร์นอกเมือง เธอมีข้าวของไม่มาก แต่มีพรสวรรค์ในการฟังคนอื่น เมื่อเหล่าสุภาพบุรุษสีเทาปรากฏตัวและชักชวนผู้คนให้ประหยัดเวลา ชีวิตรอบตัวเธอก็เปลี่ยนไป และการเผชิญหน้ากับเหล่าขโมยเวลาก็เริ่มต้นขึ้น

ข้อเสนอเรื่องการประหยัดเวลาฟังดูดี ใครจะไม่อยากเสียเวลากับงานจุกจิกน้อยลง ใครจะไม่อยากเดินทางเร็วขึ้น หรือทำงานเสร็จทันกลับไปกินข้าวกับคนที่บ้าน ความน่าสงสัยอยู่ตรงสิ่งที่ตามมา เราประหยัดเวลาให้ใคร และเมื่อได้มันคืนมาแล้ว เรายังเลือกใช้มันเองได้หรือเปล่า

ลองสมมติว่าเราทำงานชิ้นหนึ่งเสร็จเร็วขึ้นครึ่งชั่วโมง ตอนแรกตั้งใจว่าจะอ่านหนังสือ แต่พอมีเวลาจริง ๆ กลับคิดว่าพอจะเริ่มงานของพรุ่งนี้ได้อีกหน่อย จากนั้นก็มีข้อความที่ควรตอบ มีเรื่องที่ควรตรวจ และมีความรู้สึกว่าหยุดตอนนี้คงน่าเสียดาย

เครื่องมือที่ช่วยให้ทำงานเร็วขึ้นมีประโยชน์อย่างแน่นอน แต่การมีเวลาคืนมา กับการยอมให้ตัวเองใช้เวลานั้นกับสิ่งที่อยากทำ อาจต้องอาศัยการตัดสินใจคนละอย่าง โมโม่จึงชวนให้มองเลยตารางงานไปถึงชีวิตที่อยู่ข้างในตารางนั้น

ยิ่งน่าสนใจที่คนซึ่งพาเราเข้าหาคำถามนี้เป็นเด็กหญิงผู้ฟังเก่ง ความสามารถของเธอทำให้เรานึกถึงเวลาชนิดที่เร่งให้เสร็จแทนกันไม่ได้ อย่างการฟังใครสักคนจนจบ การค่อย ๆ รู้จักเพื่อน หรือการอยู่กับเรื่องราวที่ยังไม่รู้ว่าจะพาไปถึงไหน

ทำงานเสร็จมากขึ้น แล้วมีชีวิตอยู่ตรงไหน

คำถามของโมโม่มีคู่สนทนาใน ชีวิตเรามีแค่สี่พันสัปดาห์ ของ Oliver Burkeman หนังสือที่ชวนเผชิญข้อจำกัดของเวลาชีวิต และทบทวนความพยายามจะจัดการทุกอย่างให้เสร็จทั้งหมด หากเวลาไม่ได้มีพอสำหรับทุกทางเลือก การเลือกสิ่งสำคัญก็ย่อมพ่วงมากับการยอมปล่อยบางอย่างผ่านไป

เราลองนำความคิดนี้กลับมาถามชีวิตประจำวันได้ว่า เย็นที่อยากมีหน้าตาเป็นอย่างไร ถ้าอยากมีเวลาคุยกับคนที่บ้าน แต่ช่องว่างทั้งหมดถูกใส่งานเพิ่มลงไป ความเร็วที่เพิ่มขึ้นอาจไม่ได้พาเราเข้าใกล้เย็นแบบนั้นนัก

ในอีกด้าน เพราะชีวิตดีได้กว่าที่เป็น Atomic Habits ของ James Clear สนใจการสร้างนิสัยผ่านระบบและการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ เมื่อนำมาอ่านข้างโมโม่ เราอาจใช้มุมนี้คิดถึงการทำให้กิจกรรมที่รักเริ่มได้ง่ายขึ้น เช่น เตรียมหนังสือไว้ในที่ที่หยิบถึง แทนการรอวันที่มีแรงใจและเวลาว่างพร้อมกันพอดี

ส่วน กินกบตัวนั้นซะ EAT THAT FROG! ของ Brian Tracy พูดถึงการลดการผัดวันประกันพรุ่งและจัดการงานให้ได้ผล จึงเพิ่มคำถามเชิงปฏิบัติให้วงสนทนา เมื่อรู้ว่าอยากเก็บเวลาไว้ให้สิ่งใด เราจะจัดการงานที่ค้างคาอย่างไร หนังสือสองแนวนี้อ่านคู่กันได้โดยไม่จำเป็นต้องยกให้ฝ่ายใดมีคำตอบทั้งหมด

แล้วสิ่งที่ควรเก็บเวลาไว้ให้อาจเล็กกว่าที่คิด อิคิไก ความหมายของการมีชีวิตอยู่ ของ Ken Mogi มีทั้งการเริ่มจากสิ่งเล็ก ความสุขในเรื่องเล็กน้อย และการอยู่กับปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของแนวคิด นั่นเปิดทางให้เรามองกิจวัตรธรรมดาอย่างการทำอาหารหรือดูแลต้นไม้ด้วยความสนใจ โดยไม่ต้องรอความสำเร็จครั้งใหญ่ก่อนจึงจะรู้สึกว่าชีวิตมีความหมาย

บางบทสนทนาต้องการเวลามากกว่าคำตอบเร็ว ๆ

เวลาที่ใครสักคนเล่าวันแย่ ๆ ให้ฟัง เราอาจจับใจความได้แล้วตั้งแต่ครึ่งเรื่อง แต่คนพูดอาจยังต้องการเวลาอีกหน่อยเพื่อเข้าใจความรู้สึกของตัวเอง การฟังจึงมีจังหวะที่ต่างจากการอ่านสรุป และความเงียบระหว่างประโยคก็ไม่จำเป็นต้องถูกรีบเติมให้เต็ม

วันอังคารแห่งความทรงจำกับครูมอร์รี ของ Mitch Albom พาเราไปพบการกลับมาพูดคุยกันระหว่างผู้เขียนกับอาจารย์เก่าในช่วงท้ายชีวิตของครูมอร์รี การพบกันในวันอังคารกลายเป็นบทสนทนาเรื่องการใช้ชีวิต เมื่อวางข้างโมโม่ เล่มนี้ทำให้คำว่า “มีเวลาให้” มีภาพของคนที่กลับมานั่งอยู่ตรงหน้ากันอย่างชัดเจน

ความใส่ใจเช่นนี้ยังพาไปถึง โต๊ะโตะจัง เด็กหญิงข้างหน้าต่าง ของ Tetsuko Kuroyanagi บันทึกวัยเด็กในโรงเรียนที่ให้ความสำคัญกับเสรีภาพ ความสนุก และการแสดงออกของเด็ก เราอาจอ่านต่อจากโมโม่ด้วยคำถามว่า ผู้ใหญ่เปิดพื้นที่ให้เสียงและจังหวะการเรียนรู้ของเด็กได้มากเพียงใด

สำหรับมุมของทักษะในการอยู่กับคนอื่น วิธีชนะมิตรและจูงใจคน ของ Dale Carnegie ชวนสำรวจการสร้างความสัมพันธ์และการสื่อสาร การนำเล่มนี้เข้าวงสนทนาช่วยให้เราถามต่อว่า ความตั้งใจจะเข้าใจคู่สนทนาแสดงออกผ่านการกระทำของเราอย่างไรบ้าง ไม่ว่าจะในบ้านหรือที่ทำงาน

อีกเส้นทางหนึ่งอยู่ใน ปาฏิหาริย์ร้านชำของคุณนามิยะ ของ Keigo Higashino ที่จดหมายขอคำปรึกษานำตัวละครไปพบชีวิตของคนอื่นผ่านความพิศวงของเวลา เรื่องนี้เชื่อมกับโมโม่ตรงความตั้งใจรับฟังปัญหาที่ไม่ได้เป็นของตัวเอง และชวนคิดว่าการตอบใครสักคนอย่างใส่ใจอาจมีความหมายเกินกว่าที่ผู้ตอบรู้

ทั้งสี่เล่มทำให้ภาพของการฟังขยายออกไป ตั้งแต่ลูกศิษย์กับครู เด็กกับโรงเรียน คนที่อยากสื่อสารให้ดีขึ้น จนถึงคนแปลกหน้าที่ติดต่อกันผ่านจดหมาย แต่ละแบบต้องการความใส่ใจที่แทรกลงในตารางด้วยตัวเลขอย่างเดียวได้ยาก

ความผูกพันเกิดขึ้นระหว่างวันธรรมดา

เมื่อเราพูดถึงเวลาที่อยากเก็บไว้ คนบางคนอาจปรากฏขึ้นในความคิดก่อนกิจกรรมใด ๆ หนังสืออย่าง เจ้าชายน้อย ของ Antoine de Saint-Exupéry พาความคิดนี้ไปต่อผ่านเด็กชายจากดาวดวงเล็ก ดอกกุหลาบ และสุนัขจิ้งจอก ความรัก มิตรภาพ และความรับผิดชอบต่อความสัมพันธ์ทำให้เรามองเห็นว่า การรู้จักใครคนหนึ่งมีรายละเอียดมากกว่าการมีชื่อเขาอยู่ในรายชื่อติดต่อ

ลองนึกถึงเพื่อนที่ไม่ได้คุยกันมานาน เราอาจยังจำเรื่องสำคัญในชีวิตเขาได้ แต่ไม่รู้แล้วว่าช่วงนี้เขากินอะไรตอนเช้า กำลังกังวลเรื่องไหน หรือหัวเราะกับอะไร รายละเอียดเล็ก ๆ เหล่านี้ต้องอาศัยการกลับไปใช้เวลาด้วยกัน จึงจะค่อย ๆ ปรากฏขึ้นอีกครั้ง

ชาร์ล็อตต์ แมงมุมเพื่อนรัก ของ E. B. White เติมมุมของมิตรภาพผ่านความสัมพันธ์ระหว่างแมงมุมชาร์ล็อตต์กับหมูวิลเบอร์ เมื่ออ่านต่อจากเจ้าชายน้อย เราอาจสนใจว่าความห่วงใยเปลี่ยนจากความรู้สึกไปเป็นการช่วยเหลือเพื่อนได้อย่างไร โดยไม่ต้องรีบรู้ตอนจบเสียก่อน

ด้าน ความสุขของกะทิ ของงามพรรณ เวชชาชีวะ พาไปสู่ชีวิตของเด็กหญิงท่ามกลางความรักในครอบครัวและการเผชิญความสูญเสีย เรื่องนี้เปิดพื้นที่ให้มองความสุขที่ยังมีอยู่ร่วมกับความเศร้า แทนการคาดหวังว่าวันที่ดีจะต้องปราศจากเรื่องเจ็บปวดทั้งหมด

ส่วน ต้นส้มแสนรัก ของ José Mauro de Vasconcelos ชวนเข้าใกล้โลกของเด็กชายและความต้องการความอ่อนโยน การอ่านเล่มนี้ข้างโมโม่ทำให้คำถามเรื่องการฟังมีน้ำหนักอีกแบบ เรามองเห็นโลกของเด็กจากสิ่งที่เขาพยายามบอกมากน้อยแค่ไหน หรือรีบตัดสินจากพฤติกรรมที่ผู้ใหญ่เห็นเพียงด้านเดียว

หนังสือกลุ่มนี้ไม่ได้ทำให้ความสัมพันธ์กลายเป็นเรื่องง่าย แต่ช่วยให้เราค้างอยู่กับรายละเอียดของคนอื่นนานขึ้น และบางครั้งการยอมไม่รีบสรุปใครก็เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีพอแล้ว

เรากำลังใช้ชีวิตตามนาฬิกาของใคร

ความเร่งรีบไม่ได้มาจากจำนวนงานเสมอไป บางครั้งมันมาจากความรู้สึกว่าเราควรไปถึงจุดหนึ่งแล้ว ควรมีงานแบบหนึ่ง มีชีวิตแบบหนึ่ง หรือมีคำตอบให้คนรอบข้างได้แล้วว่าอนาคตจะเป็นอย่างไร

มนุษย์ร้านสะดวกซื้อ ของ Sayaka Murata เล่าเรื่องเคโกะ ผู้ทำงานในร้านสะดวกซื้อและเผชิญความคาดหวังของสังคมต่อชีวิตที่ควรเป็น เมื่ออ่านข้างโมโม่ เราอาจตั้งคำถามว่า ความรู้สึกว่าตัวเองช้าไปนั้นมาจากความต้องการของเราเอง หรือจากตารางชีวิตที่คนอื่นถือมาเทียบ

นี่ไม่ได้แปลว่าทุกความคาดหวังไม่มีเหตุผล หน้าที่และความรับผิดชอบมีอยู่จริง แต่การแยกให้ออกว่าอะไรจำเป็น อะไรเป็นความต้องการของเรา และอะไรเป็นเพียงภาพที่อยากให้คนอื่นเห็น ก็อาจช่วยให้เลือกใช้เวลาได้ตรงใจกว่าเดิม

โจนาธาน ลิฟวิงสตัน นางนวล ของ Richard Bach เพิ่มมุมของอิสรภาพและความสุขจากการทำสิ่งหนึ่งให้ดีผ่านเรื่องการบิน เราอาจใช้เล่มนี้ถามต่อว่า มีสิ่งใดที่อยากฝึกฝนเพราะรักมัน แม้ไม่ได้พาไปสู่รางวัลหรือการยอมรับทันที

ใน ขุมทรัพย์สุดปลายฝัน The Alchemist ของ Paulo Coelho เด็กเลี้ยงแกะซานติอาโกออกเดินทางตามความฝันเรื่องขุมทรัพย์ การเดินทางนี้เปิดบทสนทนาเรื่องสิ่งที่เราอยากมุ่งไปหา และสิ่งที่ได้เรียนรู้ระหว่างทาง ซึ่งเป็นอีกด้านของคำถามว่าเราอยากใช้เวลาชีวิตกับอะไร

ขณะที่ คน 5 คนที่คุณพบบนสวรรค์ ของ Mitch Albom สำรวจความหมายของชีวิตผ่านสายสัมพันธ์ระหว่างผู้คน เล่มนี้ชวนมองกลับมายังผลที่ชีวิตธรรมดาของคนคนหนึ่งมีต่อคนอื่น บางสิ่งที่เจ้าตัวเห็นว่าเล็กน้อยอาจเป็นส่วนสำคัญในเรื่องราวของอีกคน

เมื่อวางหนังสือเหล่านี้ไว้ด้วยกัน เราไม่จำเป็นต้องเลือกว่าจะใช้ชีวิตช้าหรือเร็วเพียงอย่างเดียว คนหนึ่งอาจอยากทุ่มเทฝึกฝน อีกคนอยากรักษาชีวิตประจำวันที่พอใจอยู่แล้ว สิ่งที่น่าคุยกันคือเราเข้าใจเหตุผลของตัวเองดีแค่ไหน ก่อนจะเร่งตามจังหวะของคนอื่นไปอีกวัน

ให้เวลาจินตนาการและสิ่งเล็ก ๆ ทำงานบ้าง

คนที่อยากเดินต่อในโลกของ Michael Ende มี จินตนาการไม่รู้จบ The Neverending Story เป็นอีกทางเลือก เรื่องของเด็กชายที่เข้าไปพัวพันกับโลกในหนังสือทำให้การอ่านกลายเป็นการผจญภัยในตัวมันเอง เมื่อนำมาอยู่ข้างโมโม่ เราอาจถามว่าในวันที่ทุกกิจกรรมต้องอธิบายประโยชน์ให้ได้ทันที ยังเหลือที่ให้ความสงสัยและจินตนาการมากเพียงใด

คำถามนี้ต่อไปถึง ในสวนลับ The Secret Garden ของ Frances Hodgson Burnett ที่สวนและความสัมพันธ์ระหว่างเด็ก ๆ มีบทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงของชีวิต ภาพของการดูแลสิ่งที่ค่อย ๆ เติบโตชวนให้คิดถึงกิจกรรมซึ่งต้องกลับมาทำซ้ำและให้เวลา โดยไม่เห็นผลทั้งหมดตั้งแต่วันแรก

และเมื่อกลับจากโลกวรรณกรรม ความสุขโดยสังเกต ของนิ้วกลม ก็ชวนมองความสุขผ่านเรื่องใกล้ตัวและประสบการณ์ในชีวิตประจำวัน เล่มนี้วางอยู่ปลายทางของวงสนทนาได้พอดี หลังจากคุยกันว่าเวลาหายไปไหน เราอาจเริ่มสังเกตว่าในเวลาที่มีอยู่ มีอะไรที่เคยมองผ่านไปบ้าง

การอ่านเองก็อยู่ในกลุ่มกิจกรรมเหล่านี้ เราอาจเปิดหนังสือโดยยังไม่รู้ว่าจะได้ข้อคิดอะไร บางหน้าทำให้อยากอ่านต่อ บางประโยคทำให้อยากหยุด บางเล่มพาไปสนใจเรื่องที่ไม่เคยอยู่ในแผน ความเพลิดเพลินไม่ได้เกิดเฉพาะตอนปิดเล่มแล้วบอกตัวเองว่าอ่านจบอีกหนึ่งเรื่อง

เลือกเล่มต่อไปจากคำถามที่ยังค้างอยู่

จากโมโม่ เราเดินผ่านหนังสือ 20 เรื่องที่ให้ความสำคัญกับเวลาต่างกัน บางเล่มช่วยคิดเรื่องนิสัยและการลงมือทำ บางเล่มพาไปนั่งฟังชีวิตคนอื่น บางเล่มทำให้สงสัยว่าความสำเร็จแบบที่กำลังไล่ตามเป็นสิ่งที่ต้องการจริงหรือไม่

ถ้าติดใจกับเวลาที่ดูไม่เคยพอ อาจเริ่มที่ชีวิตเรามีแค่สี่พันสัปดาห์ ถ้าอยากอยู่กับบทสนทนาของคนสองคนต่อ วันอังคารแห่งความทรงจำกับครูมอร์รีก็น่าหยิบมาอ่าน ส่วนคนที่อยากปล่อยจินตนาการเดินนำ ลองให้จินตนาการไม่รู้จบเป็นเล่มถัดไป แล้วค่อยแวะหาเรื่องอื่นตามคำถามที่เกิดขึ้นระหว่างทาง

เราไม่จำเป็นต้องอ่านทุกเล่มพร้อมกัน ความสนุกของการมีหนังสือหลายแนวอยู่ใกล้มือคือการได้เลือกให้ตรงกับอารมณ์และความสนใจในแต่ละช่วง ก่อนเลือกหนังสือมือสองกลับไปอยู่ด้วย ลองดูภาพเล่มจริงและรายละเอียดของฉบับที่สนใจให้ครบ แล้วเลือกเล่มที่อยากเปิดอ่านจริง ๆ

และคงต้องยอมรับด้วยว่า คนเราไม่ได้มีอิสระในการจัดเวลาเท่ากัน ภาระงาน การเดินทาง และการดูแลคนในบ้านไม่ได้หายไปเพราะอ่านหนังสือจบหนึ่งเล่ม คำถามเรื่องเวลาจึงควรช่วยให้เรามองเห็นสิ่งที่ต้องการและสิ่งที่อาจแบ่งเบากันได้ มากกว่าจะกลายเป็นอีกเหตุผลให้ตำหนิตัวเอง

คืนนี้หนังสือข้างเตียงอาจยังอ่านไม่จบ แต่ก่อนจะบอกว่า “เดี๋ยวว่างแล้วค่อยอ่าน” อีกครั้ง เราอาจลองเปิดดูสักสองสามหน้า แล้วคั่นไว้ตรงประโยคที่อยากกลับมาหา

เวลาเล็กน้อยตรงนั้นก็เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่เราตั้งใจเลือกแล้วเหมือนกัน