ธุรกิจโตได้ เริ่มจากวิธีคิด: 8 หนังสือสำหรับเจ้าของกิจการ

ลองนึกถึงวันที่ร้านขายดีจนแทบไม่มีเวลานั่ง แต่พอปิดร้านกลับพบว่าเจ้าของยังต้องตอบทุกข้อความ ตรวจทุกออเดอร์ และตัดสินใจแทนทีมทุกเรื่อง ยอดขายเพิ่มขึ้นแล้ว ทว่าชีวิตกลับแน่นขึ้นด้วย คำถามจึงอาจไม่ใช่แค่ว่าจะทำให้ธุรกิจโตอย่างไร แต่เป็นว่าเรากำลังสร้างกิจการแบบไหนให้ตัวเองและคนที่ทำงานด้วย

วิธีคิดของเจ้าของกิจการปรากฏอยู่ในเรื่องเล็ก ๆ ทุกวัน ตั้งแต่การรับฟังข้อผิดพลาด การเลือกว่าจะขายให้ใคร ไปจนถึงการยอมให้คนอื่นทำงานด้วยวิธีที่ต่างจากเรา หนังสือธุรกิจที่น่าสนใจจึงมีคุณค่ามากกว่าการเติมเทคนิค มันอาจทำให้เราหยุดอยู่กับคำถามที่เคยรีบข้าม แล้วเห็นว่างานบางอย่างควรออกแบบใหม่ตั้งแต่ต้น

GetBookie ชวนเลือกอ่าน 8 เล่มที่มองการเติบโตจากคนละด้าน ทั้งกรอบความคิด จุดมุ่งหมาย ระบบงาน การตัดสินใจ ความแตกต่างของธุรกิจ การสร้างทีม นิสัย และการปรับปรุงกระบวนการ ไม่จำเป็นต้องอ่านเรียงลำดับ ลองเริ่มจากเล่มที่ตรงกับเรื่องซึ่งกำลังติดอยู่ในกิจการของเรามากที่สุด

คำถามและข้อทดลองในบทความนี้เป็นการประยุกต์แนวคิดของหนังสือให้เข้ากับงานเจ้าของกิจการ โดย GetBookie ไม่ใช่ข้อความยกมาจากผู้เขียน

1. Mindset — เปิดพื้นที่ให้ตัวเองและทีมเรียนรู้

เมื่อพนักงานทำงานพลาด เจ้าของอาจเผลอสรุปว่าเขาไม่เก่ง หรือเมื่อแผนของตัวเองไม่สำเร็จ ก็รู้สึกว่าตนไม่เหมาะกับการทำธุรกิจ Mindset ใช้ความคิดเอาชนะโชคชะตา ของ Carol S. Dweck ชวนสำรวจความเชื่อที่เรามีต่อความสามารถ ผ่านกรอบความคิดแบบตายตัวและกรอบความคิดที่มองว่าคนพัฒนาได้

สำหรับเจ้าของกิจการ มุมนี้ช่วยให้การคุยเรื่องผลงานมีรายละเอียดขึ้น เราอาจแยกได้ว่าคนหนึ่งยังขาดทักษะอะไร วิธีทำงานส่วนไหนไม่เหมาะ หรือเขายังไม่ได้รับข้อมูลที่จำเป็น การเชื่อว่าพัฒนาได้จึงต้องตามมาด้วยการฝึก วิธีใหม่ และข้อเสนอแนะที่ใช้ต่อได้ การบอกให้ทีมพยายามมากขึ้นอย่างเดียวอาจไม่พอ

ลองหยิบข้อผิดพลาดหนึ่งเรื่องจากสัปดาห์ที่ผ่านมา แล้วเปลี่ยนคำถามจากการตัดสินคนเป็นการสำรวจสิ่งที่ปรับได้ เช่น งานนี้ต้องฝึกอะไรเพิ่ม มีจุดตรวจใดที่ควรใส่ไว้ และจะรู้ได้อย่างไรว่ารอบหน้าดีขึ้น เล่มนี้เหมาะกับเจ้าของที่อยากพัฒนาตัวเองพร้อมกับสร้างบรรยากาศให้ทีมกล้ารายงานปัญหา เพราะข้อมูลที่ตรงไปตรงมาคือจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ร่วมกัน

2. Start with Why — ทำให้ทิศทางของกิจการชัดกว่ายอดขาย

Start with Why ทำไมต้องเริ่มด้วย ทำไม ของ Simon Sinek เสนอกรอบ Golden Circle ซึ่งเชื่อมเหตุผลที่ทำ วิธีที่ทำ และสิ่งที่ทำเข้าด้วยกัน จุดเริ่มต้นของ WHY คือจุดมุ่งหมายหรือความเชื่อที่ทำให้กิจการมีความหมาย เงินที่ได้เป็นผลลัพธ์ จึงยังไม่ใช่คำอธิบายทั้งหมดว่าธุรกิจนี้มีอยู่เพื่ออะไร

สมมติร้านอาหารหนึ่งอยากช่วยให้คนทำงานได้กินมื้อที่ดูแลตัวเองได้จริง ความตั้งใจนี้อาจพาไปสู่การเลือกเมนูที่เข้าใจง่าย สื่อสารส่วนประกอบชัดเจน และจัดบริการให้เข้ากับเวลาพัก นี่เป็นตัวอย่างของการพาเหตุผลลงมาอยู่ในรายละเอียด เจ้าของยังต้องตรวจว่าลูกค้าเห็นคุณค่านั้นหรือไม่ และรูปแบบงานทำได้จริงเพียงใด

ความน่าอ่านของเล่มนี้อยู่ที่การชวนมองกิจการจากข้างในออกไปข้างนอก ก่อนเพิ่มสินค้าอีกหมวดหรือรับงานอีกแบบ ลองเขียนหนึ่งประโยคว่าต้องการช่วยใคร และอยากให้ชีวิตของเขาดีขึ้นอย่างไร จากนั้นถามว่าการตัดสินใจล่าสุดสนับสนุนประโยคนั้นไหม เหมาะกับกิจการที่มีโอกาสเข้ามาหลายทางจนเริ่มเลือกยาก รวมถึงเจ้าของที่อยากให้ทีมเข้าใจเหตุผลเบื้องหลังงานที่ทำทุกวัน

3. The E-Myth Revisited — สร้างระบบให้ความสามารถเดินทางต่อได้

การทำขนมอร่อยกับการบริหารร้านขนมเป็นทักษะที่ต้องเรียนรู้คู่กัน The E-Myth Revisited ธุรกิจขนาดย่อม ความสำเร็จที่คุณสร้างได้ ของ Michael E. Gerber ชวนเจ้าของธุรกิจขนาดเล็กมองการสร้างกิจการที่ทำงานได้ ผ่านการจัดระบบและการพัฒนาธุรกิจให้พ้นจากการพึ่งเจ้าของในทุกขั้นตอน

เจ้าของที่ตรวจเองทุกเรื่องอาจรักษาคุณภาพได้ในระยะแรก แต่เมื่อปริมาณงานเพิ่มขึ้น ความจำและเวลาของคนหนึ่งคนก็กลายเป็นข้อจำกัด มุมที่น่าหยิบจากเล่มนี้คือการทำให้วิธีทำงานที่ดีอธิบายและส่งต่อได้ เราอาจเริ่มเห็นความต่างระหว่างการลงมือแก้ปัญหาเฉพาะหน้ากับการปรับระบบเพื่อให้ปัญหาเดิมเกิดยากขึ้น

ลองเลือกงานที่ต้องตอบคำถามซ้ำบ่อยที่สุดหนึ่งงาน เช่น รับออเดอร์หรือเตรียมส่งสินค้า แล้วเขียนขั้นตอน ผู้รับผิดชอบ และจุดตรวจคุณภาพให้คนที่ไม่เคยทำอ่านรู้เรื่อง ทดลองกับงานเล็กก่อนปรับใช้ต่อ ระบบที่มีประโยชน์ควรช่วยให้คนทำงานได้มั่นใจขึ้นและเปิดทางให้แก้ไขเมื่อพบข้อบกพร่อง เหมาะกับเจ้าของที่กำลังเหนื่อยกับการเป็นจุดผ่านของทุกเรื่องในร้าน

4. Thinking, Fast and Slow — เว้นจังหวะให้การตัดสินใจสำคัญ

ประสบการณ์ทำให้เจ้าของตัดสินใจได้เร็ว แต่ความมั่นใจก็อาจพาเราเชื่อข้อสรุปก่อนตรวจข้อมูล Thinking, Fast and Slow คิด, เร็วและช้า ของ Daniel Kahneman อธิบายการคิดแบบรวดเร็วและเป็นอัตโนมัติ ควบคู่กับการคิดที่ใช้ความพยายามและการไตร่ตรอง พร้อมสำรวจอคติและความมั่นใจเกินจริงที่มีผลต่อการตัดสินใจ

เล่มนี้น่าสนใจสำหรับคนที่ต้องเลือกท่ามกลางข้อมูลไม่ครบ เราอาจจำลูกค้าที่ชมร้านได้ชัดกว่าคนที่เงียบหาย หรือรู้สึกว่าแผนใหม่จะสำเร็จเพราะเล่าเรื่องมันได้อย่างราบรื่น หนังสือชวนให้รู้จักข้อจำกัดของการตัดสินจากความรู้สึก และพิจารณาว่าจังหวะใดควรหยุดตรวจเหตุผลเพิ่ม โดยยังเห็นคุณค่าของสัญชาตญาณในบริบทที่เหมาะสม

ก่อนตัดสินใจขยายงาน ลองแบ่งบันทึกออกเป็นสามช่อง: ข้อมูลที่รู้ สิ่งที่ยังคาดเดา และหลักฐานที่จะทำให้เปลี่ยนใจ วิธีนี้เป็นข้อทดลองของเราเพื่อทำให้การคุยในทีมชัดขึ้น เล่มนี้อ่านช้าหน่อยก็ได้ เพราะหลายช่วงชวนให้ย้อนมองวิธีที่เราเคยมั่นใจ เหมาะกับเจ้าของที่อยากถามคำถามกับความคิดของตัวเองได้ดีขึ้น โดยเฉพาะก่อนการตัดสินใจที่ย้อนกลับยาก

5. Zero to One — มองหาคุณค่าที่กิจการสร้างได้ต่างออกไป

Zero to One จาก 0 เป็น 1 ของ Peter Thiel ร่วมกับ Blake Masters ชวนแยกการทำสิ่งที่มีอยู่แล้วให้เพิ่มจำนวนออกจากการสร้างสิ่งใหม่ แนวคิดของเล่มเน้นการคิดด้วยตัวเองและการค้นหาคุณค่าในพื้นที่ที่คนอื่นอาจยังมองไม่เห็น แม้จะพูดกับโลกสตาร์ตอัปเป็นหลัก แต่คำถามเรื่องความแตกต่างก็นำมาคิดต่อกับกิจการเล็กได้

ลองนึกถึงร้านที่พยายามเพิ่มสินค้าตามคู่แข่งจนมีของมากขึ้น แต่ลูกค้ายังบอกไม่ได้ว่าทำไมต้องเลือกเรา มุมจากหนังสือชวนให้กลับไปมองว่ามีปัญหาใดของลูกค้าที่เรารู้จักลึกกว่าคนอื่น หรือมีวิธีบริการใดที่ทำให้เขาได้รับประสบการณ์ต่างออกไป การเพิ่มของจึงควรสัมพันธ์กับคุณค่าที่ต้องการสร้าง มากกว่าความรู้สึกว่าร้านอื่นมีแล้วเราต้องมีด้วย

ข้อทดลองคือเขียนว่า ลูกค้ากลุ่มไหนมีปัญหาเฉพาะอะไร และสิ่งที่เราทำต่างช่วยเขาอย่างไร จากนั้นนำคำอธิบายนั้นไปฟังปฏิกิริยาของลูกค้าจริง กรอบของเล่มนี้เหมาะกับการกระตุ้นคำถามเรื่องนวัตกรรม ส่วนตัวอย่างจากธุรกิจเทคโนโลยีควรอ่านโดยเทียบกับขนาดและเงื่อนไขของกิจการเรา ความแตกต่างที่มีประโยชน์ต้องเป็นสิ่งที่ลูกค้ารับรู้ได้ด้วย

6. Good to Great — ให้การเติบโตมีคนและวินัยรองรับ

Good To Great จากบริษัทดีสู่ความเป็นบริษัทที่ยิ่งใหญ่ ของ Jim Collins สำรวจการเปลี่ยนผ่านของบริษัทผ่านงานศึกษาของเขา และนำเสนอแนวคิดเรื่องคน การคิดอย่างมีวินัย การเผชิญข้อเท็จจริง และการลงมืออย่างต่อเนื่อง ภาพเปรียบเทียบอย่าง Flywheel ชวนมองผลลัพธ์ที่เกิดจากความพยายามสะสมหลายรอบ

สำหรับเจ้าของที่มีแผนใหม่ทุกเดือน เล่มนี้อาจทำให้หยุดถามว่าทีมกำลังได้ทำสิ่งสำคัญอย่างต่อเนื่องหรือเพียงวิ่งตามประกาศล่าสุด การรักษาทิศทางต้องอาศัยทั้งคนที่รับผิดชอบงานและข้อมูลที่บอกว่าสิ่งใดได้ผล เราจึงต้องฟังข่าวที่ไม่สบายใจด้วย เพื่อปรับสิ่งที่ทำให้สอดคล้องกับความจริง

ลองเลือกเรื่องสำคัญหนึ่งเรื่องให้ทีมดูแลจนเห็นการเปลี่ยนแปลง เช่น ความแม่นยำของออเดอร์ ระบุผู้รับผิดชอบและช่วงเวลาทบทวนที่แน่นอน แล้วเก็บผลต่อเนื่องก่อนเพิ่มโครงการใหม่ เหมาะกับกิจการที่เริ่มมีทีมและต้องการความสม่ำเสมอ ทั้งนี้ งานศึกษาของ Collins ใช้บริษัทขนาดใหญ่ที่มีประวัติยาวนาน จึงควรนำกรอบมาคิดต่อกับบริบทของเรา แทนการอ่านเป็นสูตรรับประกันผลลัพธ์ของทุกกิจการ

7. Atomic Habits — ทำให้สิ่งสำคัญเกิดขึ้นในวันธรรมดา

เพราะชีวิตดีได้กว่าที่เป็น Atomic Habits ของ James Clear มองการเปลี่ยนแปลงผ่านนิสัยเล็ก ๆ และระบบที่ทำให้ลงมือได้อย่างสม่ำเสมอ หนังสือให้ความสำคัญกับการออกแบบสภาพแวดล้อม การเริ่มจากสิ่งที่ทำได้ง่าย และการกลับมาเดินต่อเมื่อหลุดจากกิจวัตร

เจ้าของกิจการมักรู้ว่าควรคุยกับลูกค้า ทบทวนปัญหางาน หรือจัดเวลาให้ตัวเองคิด แต่สิ่งเหล่านี้หลุดจากตารางได้ง่ายเมื่อมีเรื่องเร่งด่วนเข้ามา ความน่าอ่านของเล่มนี้คือการชวนย่อการเปลี่ยนแปลงให้เริ่มได้จริง เช่น ทำแบบบันทึกสั้น ๆ ไว้ข้างจุดรับงาน หรือผูกการทบทวนหนึ่งเรื่องเข้ากับกิจวัตรที่มีอยู่แล้ว

ลองเลือกนิสัยเดียวที่อยากให้เกิดในร้าน แล้วกำหนดว่าเริ่มเมื่อไร ทำที่ไหน และฉบับที่เล็กที่สุดทำอย่างไรได้ เช่น หลังปิดร้านให้บันทึกปัญหาที่พบหนึ่งข้อพร้อมสิ่งที่จะลองปรับพรุ่งนี้ การอ่านเล่มนี้คู่กับ The E-Myth Revisited จึงน่าสนใจ เล่มหนึ่งชวนออกแบบระบบกิจการ อีกเล่มช่วยคิดถึงพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่ทำให้ระบบนั้นถูกใช้อยู่ทุกวัน เหมาะกับคนที่มีแผนดีแต่ยังลงมือไม่ต่อเนื่อง

8. The Lean CEO — มองการปรับปรุงงานผ่านคนที่อยู่หน้างาน

The Lean CEO: Leading the Way to World-Class Excellence ของ Jacob Stoller เป็นหนังสือภาษาอังกฤษที่รวบรวมบทสัมภาษณ์ผู้นำซึ่งนำ Lean มาใช้ในองค์กร มุมที่เล่มนี้เปิดให้เห็นครอบคลุมการเรียนรู้ การทำงานร่วมกัน การให้ความสำคัญกับคน และการลดการพึ่งพาผู้นำเพียงคนเดียว

สำหรับเจ้าของกิจการ ลองอ่านผ่านคำถามว่าเรารู้หรือยังว่างานหนึ่งชิ้นต้องรออะไรบ้างก่อนถึงมือลูกค้า บางครั้งคนทำงานต้องตามข้อมูลซ้ำ ส่งต่อเอกสารหลายรอบ หรือรอการอนุมัติที่ไม่มีเกณฑ์ชัดเจน การสำรวจกระบวนการร่วมกับคนหน้างานจึงช่วยให้เห็นปัญหาที่รายงานสรุปอาจเล่าไม่ครบ

ข้อทดลองคือเดินตามงานหนึ่งรายการตั้งแต่รับคำขอจนส่งมอบ แล้วถามคนที่ทำแต่ละขั้นว่าอะไรทำให้ติดขัด เลือกปรับหนึ่งจุดและดูผลทั้งต่อเวลา คุณภาพ และภาระของทีม เล่มนี้เหมาะกับเจ้าของที่อยากเข้าใจภาวะผู้นำผ่านตัวอย่างองค์กรและอ่านภาษาอังกฤษได้คล่อง โดยชวนกลับไปให้พื้นที่กับคนที่เห็นปัญหาอยู่ทุกวัน เพราะพวกเขามีความรู้ที่จะช่วยปรับงานให้ดีขึ้น

เลือกเล่มแรกจากคำถามที่กิจการกำลังเผชิญ

ถ้าอยากเริ่มจากตัวเองและวิธีคุยกับทีม ลอง Mindset หากกิจการเริ่มมีหลายทิศทางจนเลือกยาก เปิด Start with Why ส่วนเจ้าของที่ถูกดึงเข้าไปในทุกขั้นตอนของงานน่าจะมีคำถามร่วมกับ The E-Myth Revisited มากเป็นพิเศษ

เมื่ออยากตรวจวิธีตัดสินใจ มี Thinking, Fast and Slow ให้ค่อย ๆ อ่าน ถ้าต้องการทบทวนคุณค่าที่ทำให้กิจการต่างออกไป เลือก Zero to One และเมื่อเริ่มมีทีมที่ต้องเดินไปด้วยกัน Good to Great ชวนมองความรับผิดชอบและความต่อเนื่อง ขณะที่ Atomic Habits กับ The Lean CEO เปิดทางคิดเรื่องการลงมือในแต่ละวันและการปรับกระบวนการร่วมกับคนทำงาน

ไม่ต้องตั้งเป้าอ่านทั้งแปดเล่มให้จบก่อนค่อยเปลี่ยนอะไร เลือกหนึ่งเล่ม หนึ่งคำถาม และหนึ่งข้อทดลองที่เล็กพอจะทำได้ในสัปดาห์นี้ แล้วดูว่ามันเปลี่ยนงานจริงอย่างไร การอ่านมีประโยชน์เมื่อกลับมาพบลูกค้า ทีม และข้อมูลของกิจการอีกครั้ง

วันที่ร้านขายดีครั้งต่อไป เจ้าของอาจยังเหนื่อยอยู่ แต่ลองดูว่าเหนื่อยกับการสร้างสิ่งใหม่ หรือเหนื่อยกับปัญหาเดิมที่วนกลับมา คำตอบนั้นอาจช่วยบอกได้ว่า ธุรกิจของเราควรเริ่มเติบโตจากวิธีคิดข้อไหนก่อน