หนังสือปกเดียวกันพระมหาชนก The Story of Mahajanaka

พระมหาชนก The Story of Mahajanaka คือพระราชนิพนธ์ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ ทรงแปลตรงจากมหาชนกชาดกในพระไตรปิฎก ซึ่งเป็นชาดกลำดับที่สองในทศชาติ หรือสิบพระชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ก่อนตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยบารมีที่พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญในชาตินี้คือวิริยะบารมี ความกล้าหาญ บากบั่น และความเพียร และทรงเรียบเรียงขึ้นเป็นสองภาษา ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษในเล่มเดียวกัน พร้อมภาพประกอบสีฝีมือจิตรกรชื่อดังของไทย

เนื้อเรื่องเล่าถึงพระมหาชนกผู้เผชิญเคราะห์ร้ายกลางมหาสมุทร เรืออับปางและผู้โดยสารคนอื่นจมลงในทะเลหมด เหลือเพียงพระองค์ผู้เดียวที่ยังว่ายน้ำฝ่าคลื่นลมและกระแสน้ำต่อไป วันแล้ววันเล่าผ่านไปถึงเจ็ดวันเจ็ดคืนโดยไม่เห็นฝั่งแผ่นดิน ระหว่างนั้นนางมณีเมขลา เทพธิดาผู้ดูแลสัตว์โลกผู้ประกอบคุณความดี ได้เสด็จมาสนทนาธรรมและท้วงติงว่าการเพียรพยายามต่อไปนั้นไร้ผล เพราะไม่มีทางถึงฝั่งได้ แต่พระมหาชนกกลับโต้แย้งอย่างหนักแน่นว่า ผู้ใดรู้แจ้งว่าการงานของตนจะไม่ลุล่วงจริง ผู้นั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาชีวิตของตน หากละความเพียรเสียก็จะต้องรู้ผลแห่งความเกียจคร้าน ส่วนคนบางพวกในโลกนี้แม้ไม่เห็นผลของความประสงค์ก็ยังประกอบการงานทั้งหลาย และพระองค์จะพยายามตามสติกำลัง ทำความเพียรที่บุรุษควรทำเพื่อไปให้ถึงฝั่งแห่งมหาสมุทรให้จงได้

บทสนทนาธรรมระหว่างพระมหาชนกกับนางมณีเมขลานี้เองคือหัวใจของเรื่อง เป็นการถกเถียงเรื่องคุณค่าของความเพียรที่ต้องยึดมั่น แม้ผู้ที่ดูเหมือนรู้แจ้งกว่าจะท้วงติงอย่างไรก็ยังต้องยืนยันในสิ่งที่ตนเชื่อ เมื่อพระมหาชนกทรงยึดมั่นเช่นนั้น นางมณีเมขลาจึงมั่นใจว่าพระองค์ทรงเป็นผู้บำเพ็ญเพียรอย่างแท้จริง ไม่สมควรสิ้นชีวิตในมหาสมุทร และได้ช่วยพาพระองค์ไปยังกรุงมิถิลานครแห่งชมพูทวีปต่อไป

ในพระราชนิพนธ์ พระองค์ทรงตัดบางตอนและเพิ่มเนื้อหาบางส่วน รวมทั้งทรงตีความตอนท้ายของเรื่องใหม่ให้สอดคล้องกับยุคสมัย กล่าวคือพระมหาชนกมิได้เสด็จออกผนวชเพื่อแสวงหาโมกขธรรม แต่ทรงดำริจะสร้างความเจริญแก่เมืองมิถิลาเสียก่อน โดยเฉพาะเมื่อประชาชนยังขาดปัญญาและตกอยู่ใต้อวิชชา เรื่องราวจึงชวนให้คิดตามถึงความเพียรที่ควรค่าแก่การยึดถือ และการนำหลักธรรมโบราณมาปรับใช้กับชีวิตและบ้านเมืองในโลกปัจจุบัน

หากคุณสนใจชาดกเรื่องนี้ในมุมที่ทั้งลึกซึ้งและร่วมสมัย ลองเปิดอ่านบทสนทนาระหว่างพระมหาชนกกับนางมณีเมขลาดู แล้วค่อย ๆ คิดตามว่าความเพียรแบบใดที่คุณเองอยากยึดถือไว้ในยามที่หนทางข้างหน้ายังไม่เห็นฝั่ง