หนังสือปกเดียวกันระเด่นลันได

บทละครเรื่อง “ระเด่นลันได” ของพระมหามนตรี (ทรัพย์) เป็นงานร้อยกรองไทยที่หยิบเอาเรื่องราววุ่นวายในชีวิตจริงของผู้คนสมัยรัชกาลที่ 3 มาดัดแปลงเป็นบทละครตลก แต่ถ้าอ่านให้ลึกจะเห็นว่าเบื้องหลังความขบขันนั้นแฝงไว้ด้วยเหตุการณ์และตัวตนของผู้คนที่เคยมีชีวิตอยู่จริง

เรื่องเริ่มจากแขกคนหนึ่งชื่อลันได ที่เร่ร่อนมาอาศัยอยู่ใกล้โบสถ์พราหมณ์ในกรุงเทพฯ หาเลี้ยงชีพด้วยการสีซอขอทาน พูดภาษาไทยได้ไม่คล่องนัก ร้องเพลงขอทานได้เพียงประโยคเดียวซ้ำ ๆ จนคนทั่วไปรู้จักดี ส่วนอีกคนคือแขกประดู่ที่ตั้งคอกเลี้ยงวัวนมอยู่แถวหัวป้อม มีภรรยาเป็นหญิงแขกมลายูชื่อประแดะ ความสัมพันธ์ระหว่างลันไดกับประแดะนำไปสู่การวิวาทระหว่างชายทั้งสอง จนกลายเป็นเรื่องโจษขานกันทั่ว และกลายเป็นวัตถุดิบชั้นดีที่พระมหามนตรีนำมาเรียบเรียงเป็นบทละคร

จุดที่น่าสนใจของงานชิ้นนี้อยู่ที่ฝีมือการแต่งกลอนแปดของผู้แต่ง ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นกวีที่หาตัวจับยาก ภายในเรื่องมีการสอดแทรกถ้อยคำขบขันไว้อย่างแนบเนียน บางตอนกล้าใช้สำนวนต่ำช้าให้สมกับตัวบทบาทของตัวละคร แต่กลับอ่านแล้วไม่รู้สึกเคอะเขิน เพราะทุกถ้อยคำถูกวางไว้อย่างพอเหมาะพอดีกับเนื้อเรื่องและอารมณ์ของฉาก

แม้รูปเล่มจะดูเรียบง่าย แต่เบื้องหลังการจัดพิมพ์นั้นมีการสอบชำระต้นฉบับจากหลายแหล่ง เนื่องจากฉบับที่พิมพ์กันมาก่อนหน้านี้คลาดเคลื่อนและมีผู้อื่นแต่งแทรกแซมจนผิดรูปเดิมไปมาก การได้อ่านฉบับที่ชำระแล้วจึงทำให้เห็นเนื้อหาที่ใกล้เคียงต้นฉบับเดิมมากที่สุด แม้ตอนท้ายบางส่วนยังขาดหายอยู่บ้างก็ตาม

ถ้าคุณสนใจวรรณคดีไทยที่ผสมความตลกเข้ากับเรื่องราวของผู้คนในอดีตได้อย่างกลมกล่อม ลองเปิดบทละครเรื่องนี้ดู แล้วค่อย ๆ ติดตามว่าความวุ่นวายระหว่างลันไดกับแขกประดู่จะถูกเล่าออกมาในจังหวะกลอนแบบใด