รายละเอียดหนังสือ
ในหนังสือ "สู่จุดจบ" ดร.ไสว บุญมา ชวนผู้อ่านมองภาพใหญ่ของสังคมไทยผ่านข้อวิเคราะห์ที่ว่า ประเทศไทยไม่ได้กำลังเผชิญความเสี่ยงที่จะล่มสลายเพราะปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งหรือเพราะคนใดคนหนึ่งเพียงคนเดียว หากแต่เป็นผลจากการสั่งสมปัญหาหลายชั้นมาอย่างยาวนาน และ "ระบอบทักษิณ" คือปัจจัยที่เข้ามาเร่งให้ความหายนะเกิดขึ้นเร็วขึ้น ผู้เขียนเริ่มต้นเขียนหนังสือเล่มนี้ในช่วงปลายปี 2548 ต่อเนื่องถึงต้นปี 2549 หลังการเลือกตั้งปี 2548 ที่พรรคการเมืองหนึ่งได้รับชัยชนะอย่างถล่มทลาย ซึ่งมุมมองของผู้เขียนกลับเห็นว่าสถานการณ์เช่นนั้นยิ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการล้มละลายหรือล่มสลายของประเทศ และได้เปรียบเทียบปรากฏการณ์นี้กับ "เผด็จการจากการเลือกตั้ง" ที่เคยนำไปสู่หายนะในเยอรมนีก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2
เนื้อหาส่วนสำคัญของเล่มนี้คือการชี้ให้เห็นว่าองค์ประกอบของ "ระบอบทักษิณ" มีห้าด้านด้วยกันที่ช่วยกันเร่งให้เกิดความหายนะ ได้แก่ หนึ่ง แนวคิดพื้นฐานทางเศรษฐกิจที่ดำเนินตามกระแสหลักของสังคมโลกซึ่งกำลังประสบปัญหาและหมดสมัย สอง ยุทธศาสตร์ตะเกียบสองขา ที่กระตุ้นการส่งออกและการบริโภคแบบสุดโต่งจนก่อภาวะหนี้สินและพึ่งพาต่างชาติ สาม วิธีบริหารแบบ "คิดใหม่-ทำใหม่" ที่แปรเปลี่ยนเป็นการ "สุกเอาเผากิน" ทำให้สูญเสียทรัพยากรโดยเปล่าประโยชน์ และนำนโยบายประชานิยมที่เลวร้ายมาใช้ สี่ การตั้งบรรทัดฐานทางการเมืองที่แฝงการเป็นเผด็จการไว้ภายใต้หน้าฉากของประชาธิปไตย และห้า ภาวะผู้นำและพฤติกรรมส่วนตัวของทักษิณ ทั้งการขาดวุฒิภาวะทางอารมณ์ การใช้หลักศรีธนญชัย และการใช้อำนาจบาตรใหญ่
หนังสือยังวางปัญหาของประเทศไทยไว้ในโครงสร้างที่กว้างกว่าตัวบุคคล ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาที่ทำลายสิ่งแวดล้อม การพึ่งพาภายนอกทั้งที่ประเทศมีทรัพยากรมาก ความฉ้อฉล ความไม่เป็นธรรม และการพัฒนาที่ปราศจากรากแก้วหรือแนวคิดที่มั่นคง ข้อสรุปจึงชี้ว่าปัญหาของเมืองไทยได้หยั่งรากลึกไปแล้ว แม้ไม่มีทักษิณอยู่ในประเทศ ปัญหาอาจเลวร้ายลงได้ การโทษบุคคลใดบุคคลหนึ่งจึงเป็นการมองที่แคบเกินไป และการป้องกันความหายนะจำเป็นต้องกำจัดทั้ง "ความเลวร้ายที่ฝังลึก" ในสังคมไทยไปพร้อมกับการกำจัด "ระบอบทักษิณ"
ประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจคือการที่หนังสือเล่มนี้เคยถูกพูดถึงในวงกว้าง รวมถึงการที่นายกรัฐมนตรี พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา แนะนำให้อ่าน โดยกล่าวว่าทุกประเทศในโลกต่างมีจุดจบ หากเดินหน้าพัฒนาประเทศโดยไม่ศึกษาประวัติศาสตร์ชาติที่ทำมาตั้งแต่โบราณกาล ก็มักมุ่งไปสู่จุดจบเสียเป็นส่วนใหญ่ และได้กล่าวว่าเมื่ออ่านแล้วจำเป็นต้องนำหลักการเหล่านี้มาใช้เพื่อลดความเสี่ยงและปัญหาการแทรกแซงจากภายนอก
สำหรับผู้ที่สนใจการเมือง เศรษฐกิจ และสังคมไทย โดยเฉพาะมุมมองที่เชื่อมโยงการเลือกตั้ง ประชานิยม โครงสร้างอำนาจ และภาวะผู้นำเข้าด้วยกันเป็นภาพเดียว ลองเปิดหนังสือเล่มนี้ดู แล้วค่อย ๆ ติดตามว่าผู้เขียนประกอบเหตุผลแต่ละชั้นอย่างไร เพื่อให้คุณได้ชั่งน้ำหนักด้วยตัวเองว่าปัญหาใดเร่งให้เกิดความหายนะ ปัญหาใดเป็นรากลึก และสังคมไทยควรจะรับมือกับทั้งสองด้านพร้อมกันอย่างไร
ข้อโต้แย้งเรื่องการจัดจำหน่ายที่เกิดขึ้นกับหนังสือคือแง่มุมอีกด้านที่ชี้ว่าความคิดในเล่มนี้เคยเป็นที่ถกเถียงในพื้นที่สาธารณะ หากคุณอยากเข้าใจว่าทำไมข้อเสนอเกี่ยวกับ "จุดจบ" ของประเทศจึงถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางและถูกนำมาวิเคราะห์ซ้ำแล้วซ้ำอีก ลองให้เวลากับหนังสือเล่มนี้สักหน่อย แล้วค่อย ๆ ทำความเข้าใจมุมมองของ ดร.ไสว บุญมา ไปพร้อมกัน
