หนังสือปกเดียวกันบทละครเรื่องระเด่นลันได

บทละครเรื่องระเด่นลันไดของพระมหามนตรี (ทรัพย์) เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยหยิบเอาเรื่องจริงที่เล่าต่อกันมาในยุคนั้นมาเรียงร้อยเป็นบทละครคำกลอน ตัวเอกของเรื่องคือระเด่นลันได แขกฮินดูพเนจรที่เข้ามาอาศัยอยู่แถวโบสถ์พราหมณ์ในกรุงเทพฯ หาเลี้ยงชีพด้วยการสีซอและร้องเพลงขอทาน ทว่าความสงบของเขาต้องปั่นป่วนเมื่อเกิดเรื่องวิวาทกับแขกประดู่ ซึ่งเลี้ยงวัวนมอยู่แถวหัวป้อม ทั้งคู่มีปากเสียงกันด้วยเรื่องแย่งหญิงสาวชาวมลายูชื่อนางประแดะ ภรรยาของฝ่ายหลัง เรื่องราวความข้องเกี่ยวและความขัดแย้งระหว่างชายสองคนกับหญิงคนเดียวนี้จึงกลายเป็นวัตถุดิบชั้นดีที่กวีนำมาเยาะเย้ยเสียดสีอย่างมีชั้นเชิง

จุดที่น่าสนใจของเรื่องอยู่ที่การล้อเลียนขนบวรรณคดีเดิม โดยเฉพาะการพลิกภาพนางเอกในวรรณคดี จากพระนางศักดิ์สูงอย่างประไหมสุหรีในเรื่องอิเหนา กลายมาเป็นหญิงสามัญผู้เป็นภรรยาของแขกเลี้ยงวัว ความงามของนางประแดะก็ไม่ใช่ความงามตามขนบที่เปรียบใบหน้าด้วยพระจันทร์หรือดวงตาด้วยตากวาง หากแต่ถูกพรรณนาด้วยภาพเปรียบเทียบที่ชวนขัน ทั้งอูฐ ลูกยอ กงดีดฝ้าย เคียวข้าว ถุงตะเคียว และบวบต้ม การกลับด้านขนบเช่นนี้ไม่ได้ลดทอนคุณค่าทางวรรณศิลป์ แต่กลับสร้างอารมณ์ขันที่ทำให้ผู้อ่านต้องยิ้มออกมาได้ในทุกวันนี้

แม้จะถูกเข้าใจผิดว่าเป็นบทสำหรับเล่นละครตลก แต่แท้จริงแล้วเรื่องนี้ได้รับการแต่งขึ้นเพื่ออ่านกันเล่น ด้วยสำนวนกลอนแปดที่ไพเราะและลีลาการสอดแทรกถ้อยคำขบขันอย่างแนบเนียน ทำให้บทประพันธ์เรื่องนี้ยังคงได้รับการยกย่องว่าเป็นหนังสือกลอนชั้นเอกเรื่องหนึ่งของไทยเสมอมา ใครที่อยากสัมผัสความสนุกแบบไทย ๆ ผ่านถ้อยคำที่คมคายและภาพตัวละครที่แหวกขนบเดิม ๆ ลองเปิดบทละครเรื่องนี้ดู แล้วปล่อยให้เรื่องราวของชายพเนจรกับหญิงสาวผู้งามประหลาดพาไปพบกับอารมณ์ขันที่ไม่ต้องใช้ความยิ่งใหญ่ใด ๆ มาประดับเลย