ชีวิตและความคิด สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ)

ชีวิตและความคิด สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) ชวนเรามาทำความรู้จักพระมหาเถระรูปสำคัญของคณะสงฆ์ไทย ผู้มีนามเดิมว่า เกี่ยว โชคชัย เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2471 ที่บ้านเฉวง ตำบลบ่อผุด อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ในครอบครัวชาวจีนไหหลำที่ประกอบอาชีพทำสวนมะพร้าว เป็นบุตรคนที่ 5 ในจำนวนพี่น้อง 7 คน

เส้นทางสมณเพศของท่านเริ่มจากเหตุเล็ก ๆ ในครอบครัว เมื่อเด็กชายเกี่ยวป่วยขึ้นมากะทันหันก่อนถึงกำหนดเดินทางไปเรียนต่อในตัวเมืองสุราษฎร์ธานี บิดามารดาจึงบนบานว่าหากหายป่วยจะให้บวชเป็นเณร ท่านบรรพชาเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2484 ที่วัดสว่างอารมณ์ ตำบลบ่อผุด โดยตั้งใจแต่แรกว่าจะบวชแก้บนเพียง 7 วันแล้วลาสึกไปเรียนหนังสือ แต่หลังจากบวชแล้วกลับเปลี่ยนใจ ไม่คิดสึกอีกเลย จากนั้นจึงได้เข้าไปศึกษาเล่าเรียนพระธรรมวินัยและอาศัยอยู่ในความดูแลของพระอาจารย์หลายรูป ทั้งที่วัดแจ้งบนเกาะสมุย และที่วัดสระเกศ กรุงเทพมหานคร ซึ่งช่วงหนึ่งต้องย้ายหลบภัยสงครามโลกครั้งที่สองไปอยู่ที่ตำบลพุมเรียง อำเภอไชยา ก่อนกลับมาวัดสระเกศอีกครั้ง

ท่านสอบได้นักธรรมชั้นเอกและเปรียญธรรม 5 ประโยคตั้งแต่ยังเป็นสามเณร ต่อมาอุปสมบทเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2492 ที่วัดสระเกศ โดยมีพระธรรมวโรดม (อยู่ ญาโณทโย) เป็นพระอุปัชฌาย์ และสอบได้เปรียญธรรม 9 ประโยคในปี พ.ศ. 2497

ตลอดชีวิตสมณเพศ ท่านสั่งสมบทบาทสำคัญทั้งด้านวิชาการและการบริหารคณะสงฆ์ เคยดำรงตำแหน่งเลขานุการสมเด็จพระสังฆราช ประธานกรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก ประธานสมัชชามหาคณิสสรคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย และเจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร เมื่อสมเด็จพระสังฆราชทรงพระประชวรและประทับรักษาพระองค์ตั้งแต่ต้นปี พ.ศ. 2545 มหาเถรสมาคมมีมติแต่งตั้งให้ท่านปฏิบัติหน้าที่แทนในต้นปี พ.ศ. 2547 และ later ดำรงตำแหน่งประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช การแต่งตั้งครั้งนั้นยังถูกต่อต้านอย่างหนักจากกลุ่มศิษย์ของพระธรรมวิสุทธิมงคล (บัว ญาณสมฺปนฺโน) รวมถึงบุคคลทางการเมืองและสื่อ ซึ่งสะท้อนความสั่นสะเทือนภายในวงการคณะสงฆ์ในยุคนั้น

อีกด้านที่หนังสือเล่าถึงคือภารกิจเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างประเทศ ท่านเดินทางไปยังประเทศที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา เช่น พม่า ลาว กัมพูชา เวียดนาม ศรีลังกา ญี่ปุ่น ไต้หวัน ฮ่องกง สิงคโปร์ และจีน รวมถึงดินแดนที่พระพุทธศาสนาเคยรุ่งเรืองแต่เสื่อมสลายไปแล้ว อย่างมาเลเซีย อินโดนีเซีย บังคลาเทศ เนปาล อินเดีย และอัฟกานิสถาน ก่อนขยายไกลออกไปยังยุโรปและอเมริกา การได้พบปะชาวไทยและผู้นำทางการเมืองไทยที่พลัดถิ่นอยู่ต่างประเทศทำให้ท่านเห็นความลำบากของผู้ลี้ภัยการเมือง และเป็นแรงผลักดันให้มุ่งสร้างวัดในต่างประเทศ

หนังสือยังรวบรวมผลงานของท่านไว้ด้วย ตั้งแต่การวางรากฐานแนวคิดนำพระพุทธศาสนาเข้าสู่ยุคใหม่ ไปจนถึงภาพของพระเถระผู้เปี่ยมเมตตา ทักทายผู้คนทุกชนชั้นด้วยใบหน้าเปื้อนยิ้ม ท่านมรณภาพเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2556 ด้วยวัย 85 ปี หลังดำรงสมณเพศมาถึง 64 พรรษา

ถ้าคุณสนใจเส้นทางของคนธรรมดาคนหนึ่งที่ตั้งใจบวชเพียงไม่กี่วัน แต่กลับอุทิศทั้งชีวิตให้พระพุทธศาสนาและกิจการคณะสงฆ์ทั้งในและต่างประเทศ เล่มนี้น่าจะให้แง่มุมและเรื่องราวที่ชวนติดตามและชวนคิดต่อได้ไม่น้อยเลยครับ