หนังสือปกเดียวกันละครแห่งชีวิต

ละครแห่งชีวิต เป็นนวนิยายไทยที่หม่อมเจ้าอากาศดำเกิง รพีพัฒน์ เขียนขึ้นในปี 2472 ก่อนการปฏิวัติ 2475 ผู้เขียนตั้งชื่อภาษาอังกฤษให้ว่า The Circus of Life พร้อมอธิบายภาพชีวิตที่เขาเปรียบเหมือนโรงละครสัตว์ซึ่งมีวงให้สัตว์วิ่งวนไปมาไม่หยุดหย่อน เรื่องเล่าผ่านสรรพนามบุรุษที่หนึ่งของวิสูตร ศุภลักษณ์ ณ อยุธยา ลูกชายชนชั้นสูงที่เกิดในครอบครัวซึ่งบิดามีหลายภรรยา เขาไม่ใช่ลูกที่พ่อรักและไม่เคยได้รับความรักหรือความเสมอภาคจากใครนอกจากยายพร้อม พี่เลี้ยงที่ไม่ใช่ญาติแท้ ๆ โลกในวัยเด็กของเขาจึงจำกัดอยู่แค่แพริมน้ำและบุญเฮียง เด็กหญิงลูกของคนรู้จัก ความเหงาและความว้าเหว่านี้เองที่หล่อเลี้ยงความรู้สึกไม่พึงใจต่อชีวิตและต่อสังคมรอบตัว

นวนิยายใช้ชีวิตของวิสูตรเป็นแว่นส่องดูสังคมหลายเมียของชนชั้นสูงสยาม ซึ่งผูกพันกับการสร้างเครือข่ายอำนาจทางการเมืองและการวางรากฐานระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ขณะที่ความคิดเรื่องการแต่งงานแบบผัวเดียวเมียเดียวซึ่งรัฐสมัยใหม่แบบยุโรปถือเป็นเครื่องหมายของความศิวิไลซ์และความก้าวหน้าก็ค่อย ๆ แพร่สู่หมู่ปัญญาชน วิสูตรจึงยึดอุดมคตินี้ไว้ และประกาศว่าจะไม่มีบ้านเล็กบ้านน้อยแบบที่ผู้ใหญ่ในยุคของเขา นิยมกัน

ความอบอุ่นครั้งแรกในชีวิตของวิสูตรมาจากประดิษฐ์ บุญญารัตน์ เพื่อนที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ และลำจวน น้องสาวของประดิษฐ์ ผู้อมรอบด้วยความห่วงใยแบบพี่น้องที่อยู่บนเส้นบาง ๆ ระหว่างความผูกพันกับความรักฉันชู้สาว แต่แล้วทั้งสองก็ต้องจากเขาไป ประดิษฐ์สอบชิงทุนเล่าเรียนหลวงไปเรียนต่อที่อังกฤษ ส่วนลำจวนมีคู่หมั้นหมายและค่อย ๆ ตีตัวออกห่าง วิสูตรจึงตัดสินใจตามไปเรียนกฎหมายที่อังกฤษ และได้พักอาศัยอยู่กับครอบครัวของนายร้อยแอนดรู เขาเรียกที่นี่ว่ากระท่อมนางพญา หรือ The Queen's Cottage และได้รับชื่ออังกฤษว่า บ๊อบบี้

ครอบครัวแอนดรูกลายเป็นภาพแทนการแต่งงานแบบผัวเดียวเมียเดียวในอุดมคติของวิสูตร เขาเรียกหัวหน้าครอบครัวว่าแด็ดดี และเรียกภรรยาว่าแม่ ได้รับน้ำใจและความเอาใจใส่แบบพ่อที่เขาไม่เคยได้จากบิดาแท้ ๆ การใช้ชีวิตในกระท่อมแห่งนี้ยังหล่อหลอมตัวตนใหม่ของเขาผ่านการแต่งกาย การพูดและการเขียน จนเขามองโลกด้วยสายตาบางอย่างคล้ายเจ้าอาณานิคม ที่นี่เองเขาพบมาเรีย เกรย์ นักข่าวสาวผู้เปิดโลกให้เขาเห็นเส้นทางอาชีพนักหนังสือพิมพ์ ซึ่งผู้เขียนให้ความสำคัญในฐานะสิ่งที่ขาดไม่ได้ของโลกศิวิไลซ์ เส้นทางชีวิตของวิสูตรยังพาเขาไปฝรั่งเศส มอนติคาร์โล และสหรัฐอเมริกา ก่อนความพินาศและการปิดม่านของละครชีวิตจะมาถึง

นวนิยายเรื่องนี้จึงชวนคิดทั้งเรื่องความล้าหลังกับความศิวิไลซ์ การมองเชื้อชาติและอาณานิคม อาชีพสื่อสารมวลชน และความจงรักภักดีต่อชาติและกษัตริย์ หากคุณสนใจชีวิตของชายหนุ่มผู้เฝ้ามองสังคมของตัวเองผ่านสายตาที่ทั้งชื่นชมและไม่พึงใจ ลองเปิดเข้าไปทำความรู้จักวิสูตรและติดตามว่าเขาจะรับมือกับความรัก ความพลัดพราก และอุดมคติที่ยึดถืออย่างไร