หนังสือปกเดียวกันโคลงดั้นเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

โคลงดั้นเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โดยพระยาตรัง เป็นวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติที่แต่งขึ้นในปี พ.ศ. ๒๓๖๑ โดยเปิดเรื่องด้วยร่ายดั้นสดุดีพระเกียรติ แล้วต่อด้วยโคลงดั้นบาทกุญชรจำนวน ๔๗๘ บท ซึ่งแบ่งเนื้อหาออกเป็น ๒๖ หัวข้อ แต่ละหัวข้อพรรณนาความอย่างละเอียด จึงมีความยาวมากกว่าวรรณกรรมเฉลิมพระเกียรติเรื่องอื่น ๆ

เนื้อหาเริ่มจากการกล่าวถึงเมือง บรรยายพระบรมมหาราชวังและสภาพภูมิสถานกรุงรัตนโกสินทร์โดยทั่วไป ตั้งแต่เทวสถาน สายสาดสองเสาทวาร ฉางพลู หอทะเบียน ไปจนถึงตึกดิน จากนั้นกล่าวถึงพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ช้างเผือกที่มาสู่พระบารมี ม้าต้น เรือพระที่นั่ง และพระราชพิธีพยุหยาตราทางชลมารค เล่าถึงมอญเมาะตะมะที่มาพึ่งพระโพธิสมภาร การถวายมือของทหารอาสาชาติต่าง ๆ ทั้งมอญ ญวน มลายู และจีน ที่แสดงฝีมือด้วยการประลองยุทธ์ถวาย พร้อมบรรยายแสนยานุภาพของกองทัพไทย ลำดับต่อมากล่าวถึงพระราชพิธีโสกันต์ของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎ และพระราชพิธีสิบสองเดือนว่าแต่ละเดือนมีพิธีใดบ้าง รวมถึงพรรณนาพระปรีชาสามารถของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทั้งด้านการศึกและความรอบรู้ จนถึงพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีต่อราษฎร และสดุดีพระองค์ประดุจพระอิศวร พระอินทร์ พระพรหม พระโพธิสัตว์ และพระเมตไตรย ก่อนปิดท้ายด้วยเหตุผลในการประพันธ์ที่ต้องการเฉลิมพระเกียรติยศและขอให้พระเกียรติคงอยู่คู่ฟ้าดิน

พระยาตรังตั้งใจเลือกสรรถ้อยคำอย่างประณีตบรรจง มีความเปรียบที่โดดเด่น และใช้กลบทกับกระทู้ในบางตอน แม้เนื้อหาจะเต็มไปด้วยสาระและบรรยากาศเคร่งขรึม แต่ลีลาการแต่งก็พาให้ผู้อ่านเพลิดเพลิน และด้วยความละเอียดของการพรรณนา วรรณกรรมเรื่องนี้จึงใช้เป็นหลักฐานค้นคว้าทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ในสมัยรัชกาลที่ ๒ ได้เป็นอย่างดี

ถ้าคุณสนใจวรรณคดีไทยที่พาไปรู้จักพระราชพิธี ผู้คน และภาพบ้านเมืองในรัชกาลที่ ๒ ลองเปิดอ่านแล้วค่อย ๆ สังเกตถ้อยคำและภาพcomparison ที่พระยาตรังบรรจงไว้ไปด้วยกันนะคะ