สังฆราช ปาลเลอกัวซ์ กับพจนานุกรมสี่ภาษาเล่มแรกของไทย

หนังสือเล่มนี้พาเด็ก ๆ ย้อนไปรู้จักพระสังฆราชปาลเลอกัวซ์ บาทหลวงชาวฝรั่งเศสจากคณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส ผู้เข้ามาใช้ชีวิตในสยามช่วงต้นรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชกาลที่ 3 จนถึงรัชกาลที่ 4 แม้จะเป็นชาวต่างชาติ แต่ท่านกลับเรียนรู้วัฒนธรรมและภาษาไทยจนแตกฉาน จนกลายเป็นบุคคลสำคัญคนหนึ่งในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของสยาม

เรื่องราวในเล่มเล่าถึงผลงานสำคัญของท่าน โดยเฉพาะการจัดทำพจนานุกรมสี่ภาษา ชื่อ "สัพะ พะจะนะ พาสาไท" หรือที่รู้จักในชื่อละตินว่า Dictionarium linguae Thai ซึ่งถือเป็นพจนานุกรมสี่ภาษาเล่มแรกของไทย ภายในเล่มเทียบศัพท์ถึง 4 ภาษา ได้แก่ ไทย ละติน ฝรั่งเศส และอังกฤษ จัดเรียงคำศัพท์เป็น 5 แถว แถวแรกเป็นคำไทย แถวที่สองเป็นเสียงอ่าน แถวที่สามเป็นภาษาละติน แถวที่สี่เป็นภาษาฝรั่งเศส และแถวที่ห้าเป็นภาษาอังกฤษ โดยเรียงลำดับตามอักษรโรมัน A ถึง Z ด้วยเกณฑ์เสียงอ่านเป็นหลัก

กว่าจะออกมาเป็นพจนานุกรมเล่มนี้ ท่านต้องใช้เวลารวบรวมและเรียบเรียงราว 10 ปี ก่อนจะตีพิมพ์ที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ในปี พ.ศ. 2397 โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 ให้พิมพ์ในโรงพิมพ์ของรัฐบาลฝรั่งเศส เรื่องราวยังเชื่อมโยงกับพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะยังทรงผนวชเป็นเจ้าฟ้ามงกุฎ ทั้งสองได้แลกเปลี่ยนความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ ภาษาบาลีและภาษาละติน โดยทรงช่วยเหลือท่านในเรื่องภาษาบาลีอีกด้วย

นอกจากพจนานุกรมแล้ว หนังสือยังเล่าถึงผลงานอื่น ๆ ของท่าน เช่น หนังสือ "เล่าเรื่องกรุงสยาม" และการนำการถ่ายภาพหรือกล้องถ่ายรูปเข้ามาสู่สยามเป็นครั้งแรก ซึ่งนับเป็นอีกหนึ่งคุณูปการที่ผูกพันกับความก้าวหน้าของบ้านเมืองในยุคนั้น

เนื้อหาถ่ายทอดในรูปแบบการ์ตูนความรู้ที่อ่านสนุก เหมาะกับเด็กและเยาวชนที่อยากรู้ว่าคนต่างชาติคนหนึ่งเข้ามาใช้ชีวิตอยู่ในสยามได้อย่างไร และสร้างมรดกทางภาษาให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาต่อ ผ่านเรื่องราวของพจนานุกรมที่ยังสะท้อนวิธีที่ชาวสยามในยุคนั้นมองผู้คนและดินแดนรอบด้าน

ถ้าอยากรู้ว่ากว่าพจนานุกรมสี่ภาษาเล่มแรกของไทยจะถือกำเนิดขึ้น ต้องผ่านอะไรมาบ้าง ลองเปิดหนังสือเล่มนี้แล้วค่อย ๆ ติดตามเรื่องราวไปพร้อมกันดูนะ