ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 281 กำหนดหลักเกณฑ์การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว

ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 281 กำหนดหลักเกณฑ์การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ลงวันที่ 24 พฤศจิกายน 2515 เป็นกฎหมายไทยที่วางกรอบควบคุมการเข้ามาทำธุรกิจของคนต่างด้าวในประเทศไทย โดยใช้บังคับตั้งแต่ปี 2515 เพื่อจำกัดการมีส่วนร่วมของคนต่างด้าวในกิจกรรมทางธุรกิจของไทย ซึ่งเดิมอยู่ภายใต้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

ตัวประกาศฯ ประกอบด้วย 32 ข้อ มีบัญชีอัตราค่าธรรมเนียม และบัญชีแนบท้าย 3 บัญชี คือ บัญชี ก. และ ข. ซึ่งเป็นประเภทธุรกิจที่ห้ามคนต่างด้าวประกอบ และบัญชี ค. ซึ่งเป็นประเภทธุรกิจที่ต้องได้รับใบอนุญาตก่อนจึงจะประกอบได้ ตามข้อ 4 ห้ามคนต่างด้าวประกอบธุรกิจในบัญชี ก. หรือ ข. เว้นแต่มีพระราชกฤษฎีกาอนุญาต และห้ามประกอบธุรกิจในบัญชี ค. เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากอธิบดี ส่วนการแก้ไขบัญชี ค. ต้องกระทำโดยพระราชกฤษฎีกา ขณะที่ข้อ 2 กำหนดข้อยกเว้นไว้สำหรับคนต่างด้าวที่เข้ามาประกอบธุรกิจโดยได้รับอนุญาตจากรัฐบาลไทยเป็นการเฉพาะกาล หรือโดยความตกลงที่รัฐบาลไทยทำกับรัฐบาลต่างประเทศ

คำนิยาม "คนต่างด้าว" ในข้อ 3 ครอบคลุมทั้งบุคคลธรรมดาและนิติบุคคลที่ไม่มีสัญชาติไทย รวมถึงนิติบุคคลที่มีทุนตั้งแต่กึ่งหนึ่งเป็นของคนต่างด้าว และนิติบุคคลที่มีคนต่างด้าวเป็นหุ้นส่วนหรือสมาชิกตั้งแต่กึ่งหนึ่งของจำนวนผู้ถือหุ้น หุ้นส่วน หรือสมาชิก ไม่ว่าลงทุนเป็นจำนวนเท่าใด การพิจารณาทุนของคนต่างด้าวต้องดูทุนทั้งหมดตามความเป็นจริง รวมถึงทุนของคนต่างด้าวในนิติบุคคลอื่นที่เข้ามาลงทุนด้วย นอกจากนี้ยังจำกัดสัดส่วนหุ้นส่วนของคนต่างด้าวในธุรกิจตามบัญชีแนบท้าย (ก)–(ค) ไว้ไม่เกินร้อยละ 49 และข้อ 9 กำหนดว่าคนต่างด้าวที่ถือใบอนุญาตประกอบธุรกิจ หรือเป็นผู้ถือหุ้นในบริษัทจำกัดหรือหุ้นส่วนที่ถือเป็นคนต่างด้าว จะเป็นผู้ถือหุ้นหรือหุ้นส่วนในบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนอื่นเกินหนึ่งในสามของหุ้นทั้งหมดหรือทุนทั้งหมดไม่ได้ เว้นแต่จะได้รับยกเว้นจากอธิบดีกรมทะเบียนการค้า

ตัวอย่างประเภทธุรกิจในบัญชี ก. ได้แก่ ด้านเกษตรกรรม เช่น การทำนา การค้าภายในสินค้าเกษตรท้องถิ่นและอสังหาริมทรัพย์ และด้านบริการ เช่น การบัญชี กฎหมาย สถาปัตยกรรม โฆษณา นายหน้า การประมูล ตัดผม เสริมสวย และก่อสร้างอาคาร ส่วนบัญชี ข. ครอบคลุมเกษตรกรรม เช่น ปลูกพืชสวน ป่าไม้ ประมง ปศุสัตว์ และอุตสาหกรรมหรือหัตถกรรม เช่น ผลิตแป้งจากข้าวและพืชไร่ น้ำตาล เครื่องดื่ม ยา ผลิตภัณฑ์ทอง เงิน นิลโล การหล่อพระพุทธรูปและบาตร เครื่องเขิน ไม้แกะสลัก ไม้ขีด ปูนซีเมนต์ และไม้อัด

ประกาศฯ ฉบับนี้ยังเชื่อมโยงกับสนธิสัญญาไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจไทย–สหรัฐฯ ซึ่งลงนามเมื่อ 8 มิถุนายน 2509 และมีผลเมื่อ 8 มิถุนายน 2511 ทำให้ที่ผ่านมานักลงทุนสหรัฐฯ ได้รับการปฏิบัติเท่าคนไทยในธุรกิจส่วนใหญ่ ข้อกำหนดส่วนใหญ่ของประกาศฯ จึงไม่ใช้บังคับกับกลุ่มนี้ ต่อมาประกาศฯ ฉบับนี้ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติม 2 ครั้ง ในปี 2521 และปี 2535 ก่อนจะถูกยกเลิกและแทนที่ด้วยพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อ 4 มีนาคม 2543

หากคุณสนใจว่ากฎหมายไทยเคยวางเส้นแบ่งระหว่างธุรกิจของคนไทยกับคนต่างด้าวไว้อย่างไร และข้อยกเว้นหรือเกณฑ์ต่าง ๆ มีพัฒนาการมาสู่กฎหมายฉบับปัจจุบันได้อย่างไร ลองเปิดอ่านประกาศฉบับนี้เพื่อทำความเข้าใจที่มาและหลักเกณฑ์ในแต่ละข้อดูนะคะ