หนังสือวิชาข้อเท็จจริง

ถ้าคุณสนใจว่ากว่าความจริงหนึ่งเรื่องจะถูกพิสูจน์ได้นั้นต้องอาศัยอะไรบ้าง "หนังสือวิชาข้อเท็จจริง" ของร้อยเอก หลวงสัตถยุทธชำนาญ (เปลี่ยน ลีละศร) เล่มนี้ชวนเรามองเรื่องการหาข้อเท็จจริงอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การสืบพยานและหลักฐาน ไปจนถึงเหตุผลและข้ออ้างที่ทำให้เราเห็นว่าเหตุผลหนึ่งเป็นจริงหรือเป็นเท็จ เนื้อหาจัดอยู่ในสายกฎหมาย โดยมีหัวเรื่องครอบคลุมทั้งกฎหมายกับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน การพิสูจน์หลักฐาน และการสอบสวน

หนังสือแบ่งเนื้อหาออกเป็นสองภาค ภาคที่ 1 ว่าด้วยความเบื้องต้น เริ่มจากข้อกฎหมายและข้อวินัย ก่อนเข้าสู่เรื่องข้อเท็จจริง ทั้งการคลำหาความจริงและคำถามน่าสนใจว่าเหตุใดผู้กระทำผิดจึงเลือกสู้คดี จากนั้นจึงพูดถึงความจริงและความเท็จ ทั้งความจริงทางธรรม ทางโลก และทางคดี การพิสูจน์ความจริงในสมัยโบราณเทียบกับสมัยปัจจุบัน ตลอดจนคดีตัวอย่างที่ตัดสินผิดไปจากความจริง นอกจากนี้ยังมีเรื่องข้ออ้างประเภทต่างๆ ตั้งแต่เรื่องวัตถุ คน สัตว์ ข้อความและเสียง กิริยาอาการ แสงสว่าง ความร้อน ทิศทาง ไปจนถึงเวลา และปิดท้ายภาคนี้ด้วยการ "ขัดด้วยเหตุผล"

ภาคที่ 2 ว่าด้วยเหตุผลของข้ออ้าง แบ่งเหตุผลออกเป็น 3 ส่วน คือ เหตุผลสามัญ เหตุผลวิสามัญ และเหตุผลทางจิตวิทยา โดยเน้นเหตุผลสามัญเป็นหลัก เหตุผลสามัญครอบคลุมที่มาของข้ออ้าง การรู้เห็นและจำได้ สภาพของข้ออ้างอย่างรูป สี กลิ่น เสียง รส ตำหนิ ขนาด จำนวน และชนิด รวมถึงสิ่งแวดล้อม วิธีจัดลำดับคำถามและหลักการตั้งคำซักถาม ตลอดจนวิธีป้องกันการลืมความจริง

ส่วนเหตุผลวิสามัญนั้นพูดถึงผู้เชี่ยวชาญและคุณสมบัติของผู้พิสูจน์ พร้อมตัวอย่างการพิสูจน์หลายรูปแบบ เช่น ลายนิ้วมือ รอยเท้า การปลอมเอกสาร รอยแผล อาวุธ การพิสูจน์มือที่ยิงปืน แผนที่และภาพถ่าย ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ กามโรค และเครื่องจับเท็จ ปิดท้ายด้วยเหตุผลทางจิตวิทยา ทั้งความสัมพันธ์ระหว่างจิตกับร่างกาย ความสำนึกและอารมณ์ และการเล่าเหตุการณ์หรือให้การที่ผิดไปจากความจริง

ถ้าใครอยากค่อยๆ ทำความเข้าใจว่ากว่าความจริงหนึ่งเรื่องจะถูกคลี่ออกมาได้ต้องผ่านเหตุผลและข้ออ้างแบบใด ลองเปิดหนังสือเล่มนี้แล้วค่อยๆ ไล่ตามไปทีละบทดูนะ เราว่ามันน่าสนใจดีที่ได้เห็นว่าคนเราตั้งคำถามกับข้อเท็จจริงกันอย่างไร