ประวัติศาสตร์ที่เพิ่งเศร้า

“ประวัติศาสตร์ที่เพิ่งเศร้า” คือรวมเรื่องสั้นของ จิรัฏฐ์ ประเสริฐทรัพย์ ที่คัดเลือกเรื่องสั้น 9 เรื่องจากเส้นทางการเขียนตลอด 7 ปีมารวมไว้ด้วยกัน และยังเป็นหนึ่งในหนังสือที่เข้าชิงรางวัลซีไรต์ปี 2560 อีกด้วย

จุดที่ทำให้หนังสือเล่มนี้น่าสนใจอยู่ที่แก่นความคิดเดียวกันที่ร้อยทุกเรื่องไว้ นั่นคือตัวละครที่ “เพิ่งตระหนักรู้” ว่าการตัดสินใจของตนเองในเหตุการณ์หนึ่งนั้นเป็นการตัดสินใจที่ผิด ความเศร้าในเล่มจึงไม่ได้มาจากโศกนาฏกรรมที่ร่วงลงมาหา แต่มาจากการตื่นรู้ต่อข้อเท็จจริงที่เพิ่งมองเห็นชัด ทั้งในระดับประวัติศาสตร์การเมืองและประวัติศาสตร์ส่วนตัวของแต่ละคน ผู้เขียนเลือกจัดเรียงเรื่องทั้งหมดให้อยู่ในบรรยากาศและอารมณ์เดียวกัน โดยมักเปิดเรื่องด้วยพารากราฟแรกที่พาตัวละครมาถึงจุด “เพิ่งตระหนัก” แบบนั้น

เนื้อหาภายในเล่มเลือกหยิบความเหนือจริงของปรากฏการณ์ทางสังคมมาตั้งคำถามผ่านทั้งสัจนิยมมหัศจรรย์และสัจนิยมเรียบง่าย เรื่องเปิดอย่าง “น้ำตาที่ต่าง” สะท้อนสังคมที่ผู้คนอยู่กับโฆษณาชวนเชื่อโดยไม่ตั้งคำถาม และชี้ให้เห็นว่าคนที่กล้าแย้งอาจไม่มีที่ยืนในสังคมนั้น ส่วน “เพดานอาดูร” พาหญิงสาวที่เข้าใจว่าตนอยู่ชั้นสูงสุดของคอนโดมาพบผู้อยู่อาศัยปริศนากับเสียงร้องไห้ที่ดังมาจากเหนือเพดาน แฝงนัยเรื่องความไม่พร้อมรับการเปลี่ยนแปลง อีกเรื่องหนึ่งว่าด้วยชายหนุ่มที่ค้นพบว่าผู้นำสูงสุดของประเทศไม่ได้มีอายุ 150 ปีอย่างที่ผู้คนเชื่อ ขณะที่ “ประติมากรรมอากง” หยิบครอบครัวและหุ่นยนต์ที่อากงประดิษฐ์ขึ้นมาตั้งคำถามเรื่องเสรีภาพและเงื่อนไขการเกิด และ “พระเจ้าทัมใจ” หยอกล้อทางลัดสู่ความสมหวัง สะท้อนสังคมที่ผู้คนหันไปพึ่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์แทนที่จะเปลี่ยนโครงสร้างเสียเอง

อารมณ์ร่วมของทั้งเล่มจึงเป็นความเศร้าแบบหนึ่งที่ไม่ใช่เรื่องส่วนตัวของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความเศร้าที่ทำงานเหมือนพาโรดี้ของสังคม หลายเรื่องชวนให้หัวเราะได้ แต่เป็นหัวเราะที่ขื่นอยู่ในที เพราะสิ่งที่ตัวละครเพิ่งเห็นนั้นไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย

ถ้าใครสนใจว่าคนที่เพิ่งตระหนักได้ว่าตนตัดสินใจผิด จะก้าวต่ออย่างไรกับข้อเท็จจริงที่เพิ่งเห็น หนังสือเล่มนี้ชวนให้ค่อย ๆ เดินตามทีละเรื่อง และลองสังเกตดูว่าความเศร้าที่ผุดขึ้นมาระหว่างทางนั้นสะท้อนอะไรในสังคมรอบตัวเราบ้าง