จดหมายเหตุเสด็จพระราชดำเนินประพาศทวีปยุโรป ครั้งที่ 2 รุ่นที่ 2 ปิยมหาราชานุสรณ์ พุทธศักราช 2548

หนังสือที่ระลึก "ปิยมหาราชานุสรณ์ พุทธศักราช 2548" เล่มนี้ ชวนเราย้อนไปสู่บันทึกประวัติศาสตร์การเสด็จพระราชดำเนินเยือนทวีปยุโรปครั้งที่ 2 ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยเนื้อหาหลักคือ "จดหมายเหตุเสด็จพระราชดำเนิรประพาศทวีปยุโรป ครั้งที่ 2 รัตนโกสินทรศก 125–126" ซึ่งครอบคลุมช่วงเวลาระหว่าง พ.ศ. 2449–2450 จดหมายเหตุชุดนี้มีที่มาจากต้นฉบับที่จัดพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2450 โดยกระแสพระบรมราชโองการ และฉบับที่เราถืออยู่นี้เป็นส่วนที่ 2 ของหนังสือ จึงนับเป็นเอกสารร่วมสมัยที่ถ่ายทอดพระราชกรณียกิจระหว่างการเดินทางไกลไปยังยุโรปไว้อย่างใกล้ชิด

เนื้อหาของจดหมายเหตุไม่ได้เล่าเพียงเส้นทางหรือกำหนดการ หากแต่สะท้อนภาพของการเยือนต่างประเทศในฐานะเหตุการณ์สำคัญของบ้านเมือง ทั้งในแง่พระราชกรณียกิจของรัชกาลที่ 5 และความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับชาติในยุโรปที่ค่อย ๆ ก่อตัวและแน่นแฟ้นขึ้นในช่วงเวลานั้น ผู้อ่านจะได้เห็นบรรยากาศของโลกช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ผ่านสายตาของคณะผู้ตามเสด็จ ทั้งภูมิประเทศ บ้านเมือง และผู้คนในยุโรปที่ปรากฏอยู่ในบันทึก ซึ่งทำให้จดหมายเหตุนี้มีคุณค่าในฐานะทั้งบันทึกการเดินทางและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไปพร้อมกัน

โครงสร้างของหนังสือเล่มนี้แบ่งออกเป็นสามส่วน ส่วนแรกเป็นอาศิรวาทราชสดุดี ซึ่งรวบรวมคำกล่าวของนายกสมาคมฯ อธิการบดี และประธานกรรมการดำเนินงาน ส่วนที่สองคือตัวจดหมายเหตุเสด็จพระราชดำเนิรประพาศทวีปยุโรป ครั้งที่ 2 รัตนโกสินทรศก 125–126 ซึ่งเป็นแกนกลางของเล่ม และส่วนที่สามเป็นรายนามคณะกรรมการจัดงาน "ปิยมหาราชานุสรณ์ 2548" การจัดวางเช่นนี้ทำให้หนังสือทำหน้าที่สองอย่างในเวลาเดียวกัน คือเผยแพร่จดหมายเหตุต้นฉบับแก่ผู้อ่านรุ่นใหม่ และบันทึกความร่วมมือของผู้จัดงานที่ตั้งใจรำลึกถึงพระมหากษัตริย์ผู้เป็นที่เคารพรัก

ด้วย主題หลักที่ว่าด้วยการเยือนต่างประเทศ ประวัติศาสตร์สมัยรัชกาลที่ 5 และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ หนังสือเล่มนี้จึงเหมาะกับผู้อ่านที่สนใจประวัติศาสตร์การทูตและพระราชประวัติ ตลอดจนผู้ที่ชื่นชอบหนังสือหายากและหนังสือที่ระลึกซึ่งเก็บรักษาเอกสารชั้นต้นไว้ให้คนรุ่นหลังได้สัมผัส ถ้าคุณอยากลองเปิดบันทึกการเดินทางไกลของพระเจ้าแผ่นดินไทยในยุโรปเมื่อกว่าร้อยปีก่อน ค่อย ๆ ไล่ตามพระราชกรณียกิจและเรื่องราวระหว่างทางไปทีละหน้า เล่มนี้อาจเป็นเพื่อนร่วมทางที่ชวนให้ใจได้ออกเดินทางไปกับรัชกาลที่ 5 ก็ได้