ตัวร้ายที่เราเผลอเอาใจช่วย: นักเขียนทำให้เรารักคนที่ไม่ควรรักได้อย่างไร?

ลองนึกถึงจังหวะประหลาดระหว่างอ่านนิยาย คนที่กำลังถูกไล่ล่าทำเรื่องเลวร้ายไว้ไม่น้อย หลักฐานก็ชี้มาทางเขา แต่พอประตูห้องใกล้เปิด เรากลับเผลอคิดว่า “อย่าเพิ่งถูกจับตอนนี้สิ” ทั้งที่เมื่อครู่ยังอยากให้เขารับผิดชอบอยู่เลย

นักเขียนพาเรามาถึงตรงนี้ได้อย่างไร?

บางครั้งเราไม่ได้เปลี่ยนใจว่าอะไรถูกหรือผิด เพียงแต่เรื่องเล่าให้เราอยู่ข้างใครคนหนึ่งนานพอจะรู้ว่าเขากลัวอะไร อยากได้อะไร และกำลังจะสูญเสียอะไร ความสนใจ ความสงสาร ความชื่นชม และความเห็นด้วยจึงอาจเกิดขึ้นคนละทิศทางในหน้าเดียวกัน

บทความนี้ชวนแกะกลวิธีที่ทำให้ตัวละครด้านมืดน่าติดตาม ผ่านหนังสืออาชญากรรม วรรณกรรมคลาสสิก แฟนตาซี และการ์ตูน โดยเล่าเพียงแนวคิดกับจุดตั้งต้นของเรื่อง ไม่เฉลยตัวคนร้ายหรือบทสรุปสำคัญ

ก่อนรักตัวร้าย ต้องรู้ก่อนว่าเรากำลังเรียกใครว่าร้าย

“ตัวร้าย” อาจหมายถึงคนที่ทำสิ่งโหดร้าย แต่ “ฝ่ายตรงข้าม” คือบทบาทที่ขวางเป้าหมายของตัวเอก สองอย่างนี้ไม่จำเป็นต้องตรงกัน ส่วนตัวเอกสีเทาคือคนที่เราเดินตามเรื่องของเขา ทั้งที่การกระทำอาจผิดหรือชวนอึดอัด

จอมโจรจึงเป็นตัวเอกได้ ผู้ถูกเรียกว่ามารอาจถูกตัดสินจากข่าวลือ และตัวละครที่ดูน่ากลัวก็ไม่จำเป็นต้องชั่วร้าย หนังสือที่เลือกมาบางเล่มจึงเป็นตัวอย่างของเสน่ห์คนทำผิด บางเล่มเป็นข้อโต้แย้งต่อป้ายชื่อที่คนอื่นมอบให้ ความต่างนี้ทำให้คำถามว่า “ทำไมเรารักตัวร้าย” น่าสนใจกว่าการรวบรวมคนหล่อแต่ใจร้ายมากทีเดียว

1. ให้เรารู้เหตุผลของเขาก่อนจะเห็นคำตัดสิน

ลองเปรียบเทียบประโยคว่า “เขาโกหกอีกแล้ว” กับการตามติดคนที่กำลังคิดว่าคำโกหกครั้งนี้เป็นหนทางเดียวที่จะรักษาชีวิตที่ใฝ่ฝันไว้ การกระทำเหมือนเดิม แต่ระยะห่างระหว่างคนอ่านกับคนโกหกเปลี่ยนไปทันที

ใน ริปลีย์ ฆาตกรหลายหน้า ของแพตริเซีย ไฮสมิท ความอยากมีชีวิตอีกแบบกับความสามารถในการสวมบทบาททำให้ทอม ริปลีย์เป็นตัวเอกที่น่าระแวง จุดชวนอ่านอยู่ที่การถูกพาเข้าใกล้ตรรกะของคนซึ่งยอมข้ามเส้นเพื่อรักษาสิ่งที่ต้องการ เราอาจลุ้นให้เขารอดจากสถานการณ์หนึ่ง แล้วค่อยสะดุ้งว่ากำลังลุ้นให้ใครอยู่ เหมาะกับคนชอบความตึงเครียดทางจิตใจมากกว่าการรอเฉลยว่าใครลงมือ

อาชญากรรมกับการลงทัณฑ์ ของฟีโอดอร์ ดอสโตยเยียฟสกี พาเข้าไปอยู่กับความคิดและความทรมานของรัสโคลนิคอฟ ตัวเอกผู้ก่ออาชญากรรม การได้ฟังคนคนหนึ่งหาเหตุผลให้ตนเองอาจทำให้เราเข้าใจว่าเขาเดินมาถึงจุดนี้อย่างไร พร้อมกับเห็นรอยร้าวในเหตุผลนั้นด้วย เล่มนี้เหมาะกับผู้อ่านที่อยากอยู่กับคำถามเรื่องความผิดและมโนธรรมอย่างลึกซึ้ง

เทคนิคสำคัญจึงไม่จำเป็นต้องเป็นการบอกว่าเขาดี นักเขียนอาจเพียงให้เราได้ยินประโยคในหัวของเขามากกว่าคนอื่น เมื่อเข้าถึงความลังเล ความอับอาย หรือความกลัว เราก็เริ่มมองเขาเป็นคนคนหนึ่ง แม้ยังรับไม่ได้กับสิ่งที่เขาทำ

2. เปลี่ยนการเอาชนะให้เป็นเกมที่เราอยากดูต่อ

ตัวละครที่เก่งมากมีแรงดึงดูดในตัวเอง เราอยากรู้ว่าเขาจะอ่านสถานการณ์อย่างไร วางแผนกี่ชั้น และแก้ทางคู่แข่งทันหรือไม่ ความอยากเห็นฝีมืออาจดึงความสนใจไปอยู่ที่คำถามว่า “จะทำสำเร็จไหม” ชั่วคราว ก่อนที่เราจะกลับมาถามว่า “ควรทำหรือเปล่า”

Death Note เดทโน๊ต ชุด 12 เล่มจบ เรื่องโดยสึงุมิ โอบะ ภาพโดยทาเคชิ โอบาตะ เป็นตัวอย่างของการตามติดตัวเอกที่ใช้สมุดมอบอำนาจเหนือชีวิตผู้อื่น ไลท์ ยางามิมีคำอธิบายเรื่องความยุติธรรมของตัวเอง ขณะที่เกมไหวพริบทำให้เราอยากตามการวางแผนทุกขั้น ความสนุกกับแผนหนึ่งแผนจึงอาจเกิดพร้อมความไม่ไว้ใจอุดมการณ์ของเจ้าของแผนได้

ส่วน อาร์แซน ลูแป็ง ไขปริศนา เข็มกลลวง ของโมริซ เลอบลัง ให้รสชาติอีกแบบ ลูแป็งเป็นจอมโจรผู้เป็นศูนย์กลางของเรื่อง เสน่ห์มาจากการชิงไหวชิงพริบ ตัวตนที่จับยาก และปริศนาซึ่งชวนไล่ตาม เหมาะกับคนอยากสำรวจว่าความคล่องแคล่วของผู้กระทำผิดทำให้เรื่องสนุกได้อย่างไร โดยไม่ต้องจัดเขาไว้ในช่องเดียวกับฆาตกรโหดร้าย

ถ้าชอบเสน่ห์ชนิดนี้ อาร์แซน ลูแป็ง เผชิญ เชอร์ล็อค โฮล์มส์ เป็นอีกผลงานของเลอบลังที่ชวนดูการดวลปัญญาระหว่างผู้ไล่ล่ากับผู้หลบหลีก ยิ่งอีกฝ่ายเก่ง การเอาชนะก็ยิ่งน่าติดตาม เราอาจกำลังชื่นชมวิธีคิดของตัวละคร มากกว่าปรารถนาให้มีโจรแบบเขาในชีวิตจริง

3. ให้เสน่ห์กับความน่ากลัวอยู่ในคนคนเดียวกัน

มารยาทดี รสนิยมประณีต พูดเก่ง หรือรักครอบครัว ล้วนเป็นรายละเอียดที่ช่วยให้ตัวละครมีชีวิต แต่เมื่อสิ่งเหล่านี้อยู่ร่วมกับความโหดร้าย ความขัดแย้งก็กลายเป็นแรงดึงดูด เราอยากรู้ว่าคุณสมบัติที่เข้ากันยากเหล่านี้จะอยู่ในคนคนเดียวกันได้อย่างไร

ฮันนิบาล ของโทมัส แฮร์ริส วางความฉลาด ความเป็นสุภาพบุรุษ และอันตรายไว้ใกล้กัน ความขัดแย้งนี้ทำให้ดร.เล็กเตอร์น่าจับตา แม้ผู้อ่านจะไม่ได้อยากเข้าใกล้เขาเลย หนังสือเหมาะกับคนชอบความระทึกทางจิตวิทยาและบรรยากาศกดดัน มีความรุนแรงและประเด็นรบกวนใจ จึงควรเลือกตามความสบายใจของตนเอง

อีกเส้นทางหนึ่งคือ The Godfather เดอะก๊อดฟาเธอร์ ของมาริโอ พูโซ ซึ่งเล่าครอบครัวคอร์เลโอเนผ่านอำนาจ ความภักดี และความรุนแรง การอยู่ใกล้โลกของครอบครัวทำให้เราเห็นความผูกพันที่คนในมีต่อกัน แต่ขณะเดียวกันก็ควรถามว่าความมั่นคงของคนกลุ่มนี้มีต้นทุนต่อใครบ้าง เหมาะกับคนสนใจตัวละครสีเทาในโครงสร้างอำนาจ มากกว่าตัวร้ายที่เลวเพราะอยากเลวเพียงอย่างเดียว

เมื่อเรื่องให้ตัวละครมีสิ่งที่เราชื่นชม นักอ่านจึงต้องถือความรู้สึกสองอย่างไว้พร้อมกันได้ เขาอาจมีเสน่ห์มาก และยังต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของตัวเองอยู่เหมือนเดิม

4. เปิดบาดแผลให้เห็น แต่ยังปล่อยให้คำถามเรื่องความรับผิดอยู่ต่อ

การรู้ว่าใครคนหนึ่งเคยถูกทอดทิ้งอาจเปลี่ยนวิธีที่เรามองเขา ความสงสารทำให้เราเห็นความเป็นมนุษย์มากขึ้น แต่เรื่องเล่าที่น่าคิดต่อจะไม่หยุดเพียงคำอธิบายว่า “เขาเจ็บมาก่อน” ยังมีคำถามว่าหลังจากนั้นเขาเลือกทำอะไร และใครต้องเจ็บจากทางเลือกนั้น

Frankenstein แฟรงเกนสไตน์กับตำนานผีดิบคืนชีพ ของแมรี เชลลีย์ ชวนมองสิ่งมีชีวิตที่ถูกสร้างขึ้นแล้วถูกปฏิเสธ เมื่อความโดดเดี่ยวมีเสียงของตัวเอง ภาพอสูรกายก็ซับซ้อนขึ้น เล่มนี้เหมาะกับคนที่อยากตั้งคำถามถึงผู้สร้าง ผู้ถูกสร้าง และความรับผิดชอบ โดยไม่ต้องสรุปว่าฝ่ายหนึ่งบริสุทธิ์ทั้งหมด ส่วนอีกฝ่ายผิดเพียงผู้เดียว

The Count of Monte Cristo จากเรื่องของอเล็กซองดร์ ดูมาส์ เป็นเส้นทางอ่านเรื่องความคับแค้นกับการแก้แค้น จุดเริ่มจากความอยุติธรรมทำให้เราเข้าใจความโกรธของเอ็ดมงด์ ด็องแตสได้ง่าย ก่อนจะชวนคิดถึงขอบเขตของการเอาคืน ฉบับที่ลิงก์เป็น Oxford Dominoes Level Three ฉบับดัดแปลงสำหรับผู้เรียนภาษาอังกฤษ เหมาะกับคนอยากเริ่มรู้จักเรื่องผ่านภาษาที่จัดระดับไว้

ใน คำสารภาพ ของมินะโตะ คานะเอะ ความสูญเสียของครูคนหนึ่งเป็นจุดตั้งต้นของเรื่องชวนหนาวใจ จุดชวนอ่านคือการฟังคนอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้นจากตำแหน่งของตน แล้วค่อยพิจารณาว่าเหตุผลนั้นทิ้งอะไรไว้นอกคำบอกเล่า เหมาะกับคนชอบนิยายที่ทำให้คำว่าเหยื่อ ผู้กระทำ และการเอาคืนเป็นคำถามที่ตอบง่ายไม่ได้

5. บางครั้งเราเห็นส่วนเล็กๆ ของตัวเองในคนที่ต่างจากเรามาก

ความอยากได้รับการยอมรับ ความกลัวการถูกทิ้ง หรือความอับอายที่ไม่มีใครมองเห็น เป็นความรู้สึกที่ผู้อ่านอาจเข้าใจได้โดยไม่ต้องเคยทำสิ่งเดียวกับตัวละคร นักเขียนจึงอาจเริ่มสร้างสะพานจากความรู้สึกธรรมดา แล้วพาเราไปเห็นทางเลือกที่ไม่ธรรมดาของเขา

งานของรีเบกกา เคราส์และเดเร็ก รัคเกอร์ ซึ่งสมาคมวิทยาศาสตร์จิตวิทยาเผยแพร่คำอธิบายในปี 2020 เสนอว่า ในบริบทของเรื่องแต่ง ความคล้ายคลึงระหว่างตัวเรากับตัวร้ายอาจสัมพันธ์กับความดึงดูดต่อตัวละคร เพราะการเทียบตัวเองกับคนในเรื่องแต่งอาจคุกคามภาพลักษณ์ของตนเองน้อยกว่าการเทียบกับคนทำผิดจริง อย่างไรก็ตาม งานนี้ไม่ได้บอกว่าทุกคนรักตัวร้าย หรือระบุได้ครบว่าคุณลักษณะใดทำให้ชอบ และการชอบตัวละครก็ไม่ได้พิสูจน์ว่าเราอยากทำร้ายใคร

นั่นทำให้ น้ำหอม ของพาทริค ซึสคินท์ เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจอีกด้านหนึ่ง ความสามารถในการรับกลิ่นกับความหมกมุ่นของเกรอนุยทำให้โลกของเรื่องแปลกและชวนติดตาม ความหลงใหลในวิธีเล่าโลกผ่านประสาทสัมผัสอาจเกิดขึ้นได้ แม้ผู้อ่านจะไม่มีความรักให้ตัวเอกเลย

มนุษย์ล่องหน จากเรื่องของเอช. จี. เวลส์ ก็ชวนสำรวจความลับและอำนาจของคนที่ผู้อื่นมองไม่เห็น เหมาะกับคนอยากตั้งคำถามว่าเมื่อความสามารถทำให้เราหลบสายตาสังคมได้ ข้อจำกัดทางศีลธรรมจะยังทำงานอย่างไร ฉบับที่เลือกเป็น SE-ED World Readers Stage 4 สำหรับฝึกภาษา ไม่ใช่นวนิยายต้นฉบับภาษาอังกฤษเต็มเรื่อง

สองเล่มนี้ช่วยเตือนว่า “ตัวละครน่าติดตาม” กว้างกว่า “ตัวละครน่ารัก” มาก บางเรื่องทำสำเร็จด้วยการทำให้เราอยากรู้ต่อ ทั้งที่ยังรู้สึกห่างเหินหรือไม่สบายใจกับคนที่กำลังอ่านอยู่

6. เปลี่ยนว่าใครเป็นคนเล่า ป้ายคำว่าตัวร้ายก็เริ่มสั่น

ตัวร้ายอย่างข้า...จะหนีเอาตัวรอดยังไงดี ชุด 3 เล่มจบ ของโม่เซียงถงซิ่ว เล่นกับสถานการณ์ที่นักอ่านเข้าไปอยู่ในร่างตัวร้ายของนิยาย ความสนุกอยู่ที่ช่องว่างระหว่างบทบาทที่เรื่องเดิมกำหนดกับคนที่ต้องใช้ชีวิตอยู่ในบทบาทนั้น เหมาะกับคนชอบแฟนตาซีวาย อารมณ์ขัน และการหยอกล้อกับขนบตัวเอก–ตัวร้าย

ส่วน ปรมาจารย์ลัทธิมาร ชุด 5 เล่มจบ ของผู้เขียนคนเดียวกัน เป็นตัวอย่างของการตั้งคำถามต่อชื่อเสียงที่คนอื่นเล่าต่อกัน การติดตามเว่ยอู๋เซี่ยนชวนให้แยกสิ่งที่ผู้คนกล่าวหาออกจากสิ่งที่เราค่อยๆ รู้ด้วยตนเอง จึงไม่ควรเหมารวมว่าเขาคือตัวร้ายที่ได้รับการให้อภัย ประเด็นชวนอ่านคือใครมีอำนาจกำหนดว่าใครเป็นคนดีหรือคนเลวตั้งแต่แรก

Beauty and the Beast โฉมงามกับเจ้าชายอสูร จากนิทานของมาดามเดอโบมงต์ ใช้เป็นข้อเปรียบเทียบได้เช่นกัน รูปลักษณ์ที่ดูน่ากลัวไม่ใช่หลักฐานของความชั่วร้าย ฉบับนี้เป็น SE-ED Genius Readers Stage 1 เหมาะกับคนเริ่มฝึกอ่านภาษาอังกฤษผ่านนิทานคุ้นเคย มากกว่าผู้ที่ต้องการต้นฉบับภาษาฝรั่งเศสเต็มรูปแบบ

หนังสือกลุ่มนี้ทำให้เราระวังคำว่า “รักคนที่ไม่ควรรัก” มากขึ้น เพราะบางครั้งปัญหาอาจอยู่ที่คำตัดสินซึ่งเราได้รับมาก่อนเปิดหนังสือเสียอีก

อ่านต่ออีกหลายมุม: อำนาจ ความกลัว ความสงสาร และสิ่งที่เรื่องไม่ได้ให้เราเห็น

หากอยากดูว่าเสน่ห์ของคำพูดดึงคนให้เชื่อได้อย่างไร ลอง สัตว์มหัศจรรย์ อาชญากรรมของกรินเดลวัลด์ ต้นฉบับบทภาพยนตร์ ของเจ. เค. โรว์ลิง รูปแบบบทภาพยนตร์เปิดให้สังเกตคำพูด การกระทำ และการจัดฉากรอบตัวผู้มีอำนาจ เหมาะกับการอ่านโดยถามว่าคำสัญญาแบบไหนทำให้คนยอมเดินตาม มากกว่าดูเพียงว่าใครมีเวทมนตร์เก่งกว่าใคร

มหาศึกแห่งดูน Dune ชุด 2 เล่มจบ ของแฟรงก์ เฮอร์เบิร์ต ขยายคำถามไปสู่อำนาจ การเมือง และความหวังที่ผู้คนฝากไว้กับผู้นำ เล่มนี้ไม่ได้ถูกเลือกมาเพื่อประกาศว่าพอลเป็นตัวร้าย แต่ชวนอ่านอย่างมีระยะห่างจากเสน่ห์ของตัวเอกว่า ความสามารถ ความเชื่อ และตำแหน่งที่เรื่องให้เรายืน ส่งผลต่อการเลือกข้างของเราอย่างไร

สำหรับคนอยากแยกความหลงใหลในบรรยากาศออกจากความเห็นใจตัวร้าย Dracula จากเรื่องของแบรม สโตเกอร์ เป็นทางเลือกที่ดี ความลึกลับและภัยคุกคามทำให้เคานต์แดร็กคูล่าน่าติดตามได้ โดยไม่ต้องตีความว่าเขาเป็นพระเอกโรแมนติกตามภาพดัดแปลงบางเวอร์ชัน ฉบับที่ลิงก์เป็น Macmillan Readers ระดับ Intermediate ฉบับดัดแปลงสำหรับผู้เรียนภาษาอังกฤษ

อีกมุมหนึ่ง ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์ ตอน มหันตภัยแห่งแหวน ของเจ. อาร์. อาร์. โทลคีน ชวนคิดถึงอำนาจของแหวนและความเมตตาต่อผู้ที่ถูกมันครอบงำ ประวัติของกอลลัมเปิดพื้นที่ให้คำถามเรื่องความสงสารโดยไม่ลบความน่ากลัวของเขา เล่มที่เลือกเป็นภาคแรก ไม่ใช่ชุดครบไตรภาค และมุมอ่านนี้ไม่จำเป็นต้องรู้บทสรุปของเขาในภาคต่อ

ส่วน Hannibal Lecter อำมหิตไม่เงียบ ของโทมัส แฮร์ริส เป็นอีกเรื่องในโลกของเล็กเตอร์ เหมาะกับการสังเกตว่าการวางคนอันตรายไว้ในการสนทนาและเกมอ่านใจ ทำให้ความสนใจย้ายระหว่างผู้สืบสวนกับคนที่เธอต้องขอความร่วมมืออย่างไร หนังสือนี้มีความรุนแรงและเนื้อหารบกวนใจเช่นกัน และเป็นคนละเล่มกับฮันนิบาลที่กล่าวถึงก่อนหน้า รายการที่เชื่อมไว้หมด ณ วันที่ 18 ตุลาคม 2026 จึงฝากไว้เป็นเส้นทางอ่านต่อเมื่อพบฉบับที่ต้องการ

อย่าลืมหันไปมองคนที่อยู่นอกแสงไฟ

เวลาเรื่องให้เราอยู่กับคนหนึ่งนานๆ คนที่ได้รับผลจากการกระทำของเขาอาจปรากฏเพียงชั่วครู่ ลองหยุดอ่านแล้วเปลี่ยนคำถามจาก “เขาจะรอดไหม” เป็น “ถ้าเล่าฉากเดียวกันจากอีกคน เราจะรู้สึกอย่างไร” การขยับมุมเพียงนิดเดียวอาจทำให้เสน่ห์ที่เคยกลบทุกอย่างเผยให้เห็นต้นทุนของมัน

ความน่าสนใจของตัวร้ายจึงไม่ได้อยู่ที่นักเขียนทำให้ความผิดหายไปเสมอไป แต่อยู่ที่การทำให้เราต้องอยู่กับความรู้สึกขัดกัน เราเข้าใจเขาได้โดยยังคัดค้าน ชื่นชมไหวพริบได้โดยไม่อยากให้เขาชนะ และหวังว่าเขาจะเปลี่ยนได้โดยไม่รู้ว่าจะเปลี่ยนจริงหรือไม่

คราวหน้าที่เผลอเอาใจช่วยคนซึ่งไม่ควรได้กำลังใจ ลองย้อนดูสักนิดว่าเรื่องให้เราเห็นอะไรจากเขาก่อน เป็นความฉลาด ความโดดเดี่ยว ความอยุติธรรมที่เคยพบ หรือเพียงเพราะเราได้เดินข้างเขามานานกว่าคนอื่น คำตอบอาจบอกทั้งวิธีที่นักเขียนเล่าเรื่อง และวิธีที่เราเลือกฟังเรื่องของใครสักคน