หนังสือปกเดียวกันจารึกพ่อขุนรามคำแหง วรรณคดีประวัติศาสตร์การเมืองแห่งกรุงสยาม

หนังสือเล่มนี้เป็นงานศึกษาของพิริยะ ไกรฤกษ์ ที่ชวนผู้อ่านกลับมาทบทวนเรื่องราวของศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงหรือศิลาจารึกหลักที่ 1 กันใหม่ ด้วยการตั้งคำถามว่าจารึกหลักนี้อาจไม่ได้ถูกสร้างขึ้นในยุคเดียวกับที่เนื้อความในจารึกกล่าวอ้างจริงหรือไม่

ผู้เขียนใช้วิธีคิดแบบนักประวัติศาสตร์ศิลปะเป็นเครื่องมือหลักในการตรวจสอบ โดยเริ่มจากการปูพื้นฐานว่าคนในอดีตและคนในปัจจุบันมีวิธีศึกษาประวัติของโบราณวัตถุสถานต่างกันอย่างไร จากนั้นจึงแสดงให้เห็นว่าความรู้ด้านประวัติศาสตร์ศิลปะมีประโยชน์อย่างไรในการทดสอบข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ก่อนจะลงรายละเอียดกับศิลาจารึกสุโขทัยและศิลาจารึกหลักที่ 1 โดยเฉพาะ

ไฮไลต์ของการวิเคราะห์อยู่ที่การไล่ตรวจทีละด้านของจารึกหลักที่ 1 ตั้งแต่ด้านที่หนึ่งไปจนถึงด้านที่สี่ ทั้งการเลือกใช้ถ้อยคำ เนื้อหาที่ปรากฏ และรายละเอียดที่ผู้เขียนเห็นว่ามีข้อพิรุธหลายประการ จนยากจะเชื่อว่าจารึกถูกสร้างขึ้นในสมัยสุโขทัยเหมือนที่เคยเข้าใจกันมา ผู้เขียนยังนำข้อมูลจากจารึกหลักอื่นและจากโบราณวัตถุสถานในสุโขทัยมาใช้เทียบเคียงประกอบการวินิจฉัย เพื่อทดสอบความสอดคล้องของข้อสันนิษฐานต่าง ๆ

ด้วยเหตุนี้ หนังสือจึงไม่ได้เป็นเพียงการเล่าประวัติศาสตร์แบบตรงไปตรงมา แต่เป็นการชวนตั้งข้อสังเกตและถกเถียงกับความเชื่อเดิม ๆ อย่างจริงจัง ทั้งในแวดวงประวัติศาสตร์ศิลปะและประวัติศาสตร์ไทย ซึ่งทำให้เรื่องราวของจารึกที่หลายคนเคยเห็นเป็นเพียงวัตถุโบราณชิ้นหนึ่ง กลายเป็นปริศนาทางวิชาการที่น่าติดตาม

ถ้าคุณเป็นคนที่ชอบอ่านงานแนวตั้งคำถามกับเรื่องราวในตำรา และสนใจว่าวิธีคิดของนักประวัติศาสตร์ศิลปะจะช่วยคลี่ปมข้อสงสัยรอบจารึกหลักที่ 1 ได้แค่ไหน เล่มนี้ชวนให้ลองเปิดเข้าไปสำรวจเหตุผลและข้อโต้แย้งไปพร้อมกัน