อ่านทะลุความคิด ด้วยจิตวิทยาแห่งการโกง

ทำไมคนที่คิดว่าตัวเองซื่อสัตย์ถึงยังโกงได้บ้างในบางสถานการณ์ หนังสือ "อ่านทะลุความคิด ด้วยจิตวิทยาแห่งการโกง" ของ Dan Ariely ชวนเรามองเรื่องความไม่ซื่อสัตย์ผ่านมุมของเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม โดยตั้งคำถามกับความเชื่อเดิม ๆ ว่า การโกงเป็นเรื่องของคนไม่ดีเท่านั้น แก่นของเล่มนี้คือการชี้ให้เห็นว่าสัญชาตญาณด้านมืดนั้นมีอยู่ในคนทั่วไป และพฤติกรรมโกงเกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่ใช่เฉพาะคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

หนังสืออธิบายแบบจำลองการโกงตามหลักเหตุผลที่เรียกว่า SMORC หรือ Simple Model of Rational Crime ซึ่งมองว่าคนตัดสินใจโกงจากการชั่งน้ำหนักต้นทุนและผลตอบแทน แต่ผู้เขียนโต้แย้งว่าเหตุผลที่คนเลือกจะซื่อสัตย์หรือไม่นั้นซับซ้อนกว่าการคำนวณผลประโยชน์เพียงอย่างเดียว เพราะมีพลังบางอย่างที่กำกับการตัดสินใจของเราโดยที่เราเองก็ไม่รู้ตัว

เนื้อหานำเสนอผ่านการทดลองและกรณีศึกษาหลายรูปแบบ เช่น การเปรียบเทียบระหว่างหมอที่พบคนไข้ครั้งแรกกับหมอที่พบประจำ คำขวัญของโรงเรียนกับพฤติกรรมการโกงข้อสอบ แผนกบัญชีกับการตลาด ตำแหน่งของลายเซ็นบนแบบฟอร์มภาษี ไปจนถึงอาหารฟาสต์ฟู้ดกับเรื่องการนอกใจ โดยขอบเขตของกรณีศึกษาครอบคลุมตั้งแต่สภา สนามกอล์ฟ ตลาดหุ้น ห้องประชุม ไปจนถึงห้องนั่งเล่นในบ้าน

ถ้าคุณสงสัยว่าทำไมคนเราจึงหาเหตุผลให้ตัวเองได้เสมอเมื่อทำสิ่งที่ผิด ลองอ่านเล่มนี้แล้วค่อย ๆ สังเกตว่าคำอธิบายและกรณีศึกษาเหล่านั้นทำให้คุณมองพฤติกรรมเล็ก ๆ รอบตัวต่างไปจากเดิมแค่ไหน