อ่านทะลุความคิด ด้วยจิตวิทยาแห่งการโกง

ทำไมคนเราถึงโกงกันทั้งที่รู้ว่าผิด และทำไมบางครั้งเราก็เลือกโกงเพียงนิดเดียวทั้งที่โอกาสทำได้มากกว่านั้น หนังสือ "อ่านทะลุความคิด ด้วยจิตวิทยาแห่งการโกง" ของ Dan Ariely ชวนเรามองเข้าไปในสัญชาตญาณด้านมืดของมนุษย์ ผ่านงานทดลองและกรณีศึกษามากมายที่ช่วยอธิบายว่าความไม่ซื่อสัตย์ในรูปแบบต่างๆ เกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่ใช่แค่กับคนที่เรามองว่าเป็นคนชั่ว

หัวใจสำคัญของหนังสือคือการตั้งคำถามกับแบบจำลอง SMORC (Simple Model of Rational Crime) ที่มักอธิบายว่าคนเราชั่งน้ำหนักระหว่างต้นทุนและผลตอบแทนก่อนตัดสินใจโกง แต่เนื้อหาในเล่มชี้ให้เห็นว่าแบบจำลองนี้ยังอธิบายพฤติกรรมจริงได้ไม่เต็มที่ เพราะปัจจัยที่ทำให้คนโกงนั้นซับซ้อนกว่าตัวเลขกำไรขาดทุนมาก เราจึงได้เห็นคำถามชวนคิดที่ยกมาเป็นตัวอย่างในหนังสือ เช่น หมอที่พบครั้งแรกกับหมอประจำใครมีแนวโน้มจะโกงมากกว่า คำขวัญในโรงเรียนช่วยลดการโกงข้อสอบได้อย่างไร แผนกบัญชีกับแผนกการตลาดควรถูกจับตามองแผนกไหน ตำแหน่งของช่องลงลายเซ็นบนแบบฟอร์มภาษีส่งผลต่อการโกงภาษีอย่างไร และอาหารฟาสต์ฟู้ดเกี่ยวข้องกับการนอกใจได้อย่างไร

นอกจากนี้ หนังสือยังสำรวจว่าคนเรามักโกงเพียงเล็กน้อยมากกว่าลงมือโกงอย่าง blatant แม้จะมีแรงจูงใจเป็นเงินเพิ่มขึ้นก็ตาม และยิ่งสิ่งล่อใจอยู่ห่างจากเงินมากเท่าไร โอกาสที่จะโกงก็ยิ่งสูงขึ้น รวมถึงประเด็นที่ว่าผู้ใช้สินค้าปลอมมีแนวโน้มจะโกงมากกว่าผู้ใช้สินค้าของแท้ การท่องคำปฏิญาณหรือการระลึกถึงบาปบุญคุณโทษช่วยลดการโกงได้ เมื่อพลังใจใกล้หมดโอกาสโกงก็สูงขึ้น คนเรายอมโกงเพื่อประโยชน์ของผู้อื่นแม้ไม่รู้จักกัน การทำงานเป็นทีมมีโอกาสโกงสูงกว่าการทำคนเดียว และความคิดสร้างสรรค์ที่สูงขึ้นก็สัมพันธ์กับโอกาสโกงที่มากขึ้น

ขอบเขตของการอภิปรายในเล่มครอบคลุมตั้งแต่สภา สนามกอล์ฟ ตลาดหุ้น ห้องประชุม ไปจนถึงห้องนั่งเล่นในบ้าน รีวิวยังยกตัวอย่างการทดลองที่ถูกใช้มากกว่าครึ่งเล่ม คือการแบ่งผู้เข้าสอบคณิตศาสตร์ออกเป็นกลุ่มควบคุมที่ส่งกระดาษคำตอบ กับกลุ่มที่ทำลายกระดาษคำตอบก่อนรายงานคะแนน แล้วนำคะแนนไปแลกเป็นเงิน เพื่อวัดว่าคนเราจะโกงมากน้อยเพียงใดเมื่อไม่มีใครตรวจสอบ

ถ้าคุณสงสัยว่าตัวเองจะตัดสินใจอย่างไรในสถานการณ์ที่ผลประโยชน์กับความซื่อสัตย์มาชนกัน ลองเปิดหนังสือเล่มนี้แล้วติดตามการทดลองแต่ละชิ้นไปพร้อมกันดูนะคะ น่าจะเป็นมุมมองที่ชวนให้กลับมาสำรวจความคิดของตัวเองได้เพลินๆ ค่ะ