หนังสือปกเดียวกันอดีตจุฬาราชมนตรี แช่ม พรหมยงค์ (ซำซุดดิน มุสตาฟา) กับ ๔ จังหวัดภาคใต้

อดีตจุฬาราชมนตรี แช่ม พรหมยงค์ (ซำซุดดิน มุสตาฟา) กับ ๔ จังหวัดภาคใต้ เล่มนี้พาเราย้อนไปรู้จักชีวิตของชายคนหนึ่งที่อยู่ตรงจุดตัดของประวัติศาสตร์ไทยหลายช่วงพร้อมกัน ตั้งแต่การเกิดมาเป็นซำซุดดิน มุสตาฟา ในครอบครัวมุสลิมที่พระประแดง การเดินทางไปศึกษาศาสนาที่นครเมกกะและมหาวิทยาลัยอัลอัซฮัร ณ กรุงไคโร ไปจนถึงการกลับมาทำงานการเมืองในฐานะสมาชิกคณะราษฎรฝ่ายโฆษณา ผู้มีบทบาทในวันเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2475 และต่อมาในฐานะสมาชิกขบวนการเสรีไทย

เรื่องราวยังพาเราไปทำความรู้จักตัวตนของเขาอีกด้านหนึ่ง ทั้งความผูกพันและความนับถือที่เขามีต่อปรีดี พนมยงค์ ซึ่งเป็นที่มาของการเปลี่ยนนามสกุลจากมุสตาฟามาเป็นพรหมยงค์ และการเดินทางไปเยือนตุรกีในวัยหนุ่มที่หล่อหลอมความประทับใจต่อการเปลี่ยนแปลงการปกครองของประเทศนั้น จนถึงขั้นนำชื่อผู้นำขบวนการมาตั้งเป็นชื่อบุตรชายคนโต เรื่องราวเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่าเบื้องหลังตำแหน่งจุฬาราชมนตรีของไทยมีผู้คนและความคิดความเชื่อที่ร้อยเรียงกันมาอย่างไร

อีกแกนสำคัญของเล่มคือความเกี่ยวเนื่องกับสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ทั้งการเกิดขึ้นของตำแหน่งจุฬาราชมนตรีตามพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการศาสนูปถัมภ์ฝ่ายอิสลามใน พ.ศ. 2488 การเป็นจุฬาราชมนตรีคนแรกผู้นับถือนิกายซุนนี งานบริหารกิจการศาสนาอิสลามที่วางระเบียบแบบแผนไว้เป็นบรรทัดฐาน ไปจนถึงการก้าวเข้าสู่เรื่องการเมืองของมุสลิมในพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นบทบาทของหะยีสุหลง การเลือกตั้งและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมุสลิม และนโยบายรัฐนิยมที่ส่งผลต่อชีวิตผู้คนในภูมิภาคนี้

ชีวิตของแช่มยังมีตอนที่ผกผันหนัก ทั้งการช่วยพาปรีดีลี้ภัยทางทะเลหลังรัฐประหาร พ.ศ. 2490 การต้องออกจากตำแหน่งและลี้ภัยการเมืองไปยังกลันตัน มาเลเซีย ก่อนเดินทางกลับประเทศไทยใน พ.ศ. 2496 และใช้ชีวิตอย่างเรียบง่ายจนวาระสุดท้ายที่พระประแดง สำหรับใครที่สนใจประวัติศาสตร์การเมืองไทย ศาสนากับรัฐ และเรื่องราวชีวิตคนที่อยู่กลางเหตุการณ์สำคัญหลายยุคสมัย หนังสือเล่มนี้น่าจะชวนให้ค่อย ๆ อ่านและคิดตามไปกับเส้นทางของเขานะครับ