เมด อิน U.S.A.

เมด อิน U.S.A. ของสุจิตต์ วงษ์เทศ เป็นบันทึกการเดินทางของคนไทยคนหนึ่งที่ไปใช้ชีวิตในสหรัฐอเมริกา ระหว่างทางเขาจดบันทึกผู้คนและเหตุการณ์ที่พบเจอ แล้วนำมาเล่าให้ผู้อ่านฟังอย่างเป็นกันเอง เนื้อหาอาจไม่ได้มีสาระใหญ่โต แต่เสน่ห์ของเล่มนี้อยู่ที่น้ำเสียงและมุมมองของผู้เล่า ซึ่งต่างจากหนังสือท่องเที่ยวทั่วไป

ผู้เขียนเล่าในฐานะตัวเอง และแทรกการเสียดสีสังคมไว้อย่างมีหลัก อารมณ์ขันของเขาค่อนข้างเย็นชา และเลือกใช้ภาษาได้อย่างแยบคาย เขาเปรียบตัวเองเหมือนคนไทยทั่วไปที่ถูกปิดกั้นข้อมูลไม่ให้รู้สิ่งที่ควรรู้ และให้รู้สิ่งที่ไม่ควรรู้ การมองจากมุมนี้ทำให้เหตุการณ์ที่เขาพบเห็นถูกเล่าไปอีกแบบหนึ่ง ผู้อ่านบางคนยังชี้ว่าตัวผู้เล่าไปศึกษาต่อระดับปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยคอร์แนลด้วย

เรื่องราวฉายภาพช่วงปี พ.ศ. 2514 เมื่อสังคมไทยอยู่ภายใต้การควบคุมข่าวสาร และมีการจับกุมผู้ที่เห็นต่างทางการเมืองด้วยข้อหาคอมมิวนิสต์ ขณะเดียวกันความกลัวลัทธิคอมมิวนิสต์กำลังแผ่ขยายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเวียดนามก็เผชิญสงครามที่สหรัฐอเมริกาเข้ามาเกี่ยวข้อง บทแรกของหนังสือเปิดด้วยข่าวการประกาศเยือนจีนของประธานาธิบดีนิกสัน ส่วนบันทึกอื่นๆ ก็พูดถึงการประท้วงของนักศึกษาและบุคคลสำคัญในยุคนั้น

ชื่อหนังสือยืมมาจากข้อความที่แพร่หลายในยุคนั้น ผู้เขียนตั้งใจบันทึกว่าข้อความนี้มีอิทธิพลกว้างไกลทั่วเอเชียอาคเนย์ เมื่อมองภาพรวม งานชิ้นนี้สะท้อนการวิพากษ์สังคมไทยเทียบกับบริบทโลก โดยชี้ให้เห็นอคติและการปลูกฝังความคิดที่ทำให้สังคมยังก้าวข้ามปัญหาบางอย่างไม่ได้ รวมถึงความเป็นชาตินิยมที่รัฐเคยใช้เป็นเครื่องมือ จนกลายเป็นตัวสร้างปัญหาในภายหลัง

หากคุณสนใจมองการเมืองและสังคมไทยในช่วงหนึ่งผ่านสายตาของคนที่อยู่ไกลบ้าน ลองเปิดอ่านดูนะ แล้วจะได้เห็นว่าผู้เล่าคิดและเล่าเรื่องราวรอบตัวด้วยวิธีแบบไหน