หนังสือปกเดียวกันโบราณคดีสามทศวรรษที่เวียงกุมกาม

โบราณคดีสามทศวรรษที่เวียงกุมกามชวนผู้อ่านย้อนกลับไปรู้จักเมืองโบราณที่ตั้งอยู่ในแอ่งที่ราบเชียงใหม่–ลำพูน ผ่านสายตาของงานโบราณคดีที่สั่งสมมายาวนาน หนังสือเล่มนี้รวบรวมข้อมูลการดำเนินงานโบราณคดีและการอนุรักษ์เวียงกุมกามในช่วงสามทศวรรษที่หน่วยงานด้านโบราณคดีเข้าไปทำงานตั้งแต่พุทธศักราช 2527 เป็นต้นมา พร้อมทั้งเล่าเรื่องราวของเมืองแห่งนี้จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ตำนาน และคำบอกเล่าที่สืบทอดกันมา

เนื้อหาพาเราย้อนไปดูกำเนิดของเวียงกุมกามและพัฒนาการของผู้คนในพื้นที่ ซึ่งหลักฐานทางโบราณคดีชี้ให้เห็นการอยู่อาศัยต่อเนื่องกันหลายช่วงสมัย เริ่มจากชุมชนขนาดเล็กที่ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมจากหริภุญไชย มีการนับถือพุทธศาสนาผสมผสานความเชื่อพื้นเมือง และปรากฏร่องรอยคติพุทธศาสนานิกายมหายานจากอินเดียตะวันออกเฉียงเหนือกับลพบุรี ก่อนที่พุทธศตวรรษที่ 19 พญามังรายจะสร้างเวียงกุมกามขึ้นเป็นศูนย์กลางทางการปกครอง และมีการรับอิทธิพลพุทธศาสนาจากหริภุญไชย พุกาม และสุโขทัย สะท้อนผ่านรูปแบบเจดีย์และแผนผังวิหารของวัดต่างๆ ต่อมาในสมัยล้านนาราวพุทธศตวรรษที่ 20–22 เมืองนี้มีบทบาทเป็นเมืองหน้าด่านใกล้เชียงใหม่และเป็นชุมชนสำคัญทางพุทธศาสนา ที่มีหลักฐานการทำบุญและอุปถัมภ์โดยกษัตริย์ รวมถึงความสัมพันธ์ทางการค้าและศาสนากับชุมชนอื่นในล้านนา

อีกด้านที่น่าสนใจคือการศึกษาเมืองจากชั้นดิน ทั้งการขุดค้น การขุดแต่งโบราณสถาน และการวิเคราะห์โบราณวัตถุประเภทต่างๆ อย่างเครื่องปั้นดินเผา เพื่อคลี่คลายปริศนาว่าเมืองแห่งนี้ก่อตั้งและรุ่งเรืองขึ้นได้อย่างไร ที่ใดคือวัดหนานช้างและร่องรอยสุดท้ายก่อนการล่มสลาย ตลอดจนงานประติมากรรมปูนปั้นประดับราวบันไดอย่างมกรคายมังกรที่อุโบสถวัดกู่ป้าด้อม หนังสือจึงพาเห็นทั้งภาพของสถาปัตยกรรม ศิลปกรรม และวิถีความเชื่อที่ intertwined อยู่ในผืนดินผืนเดียวกัน

สำหรับใครที่สนใจประวัติศาสตร์ล้านนา โบราณคดี หรืออยากทำความเข้าใจเมืองโบราณผ่านชั้นดินและซากสถาปัตยกรรม เล่มนี้น่าจะเปิดมุมมองให้ได้ตามติดเรื่องราวของเวียงกุมกามตั้งแต่ตำนานเล่าขานจนถึงหลักฐานที่ขุดค้นได้จริง และชวนให้ลองอ่านเพื่อสำรวจว่าเมืองใต้ผืนดินแห่งนี้ยังบอกเล่าเรื่องอะไรกับเราอีกบ้าง