หนังสือปกเดียวกันพงศาวดารเรื่องไทยรบพม่า

พงศาวดารเรื่องไทยรบพม่า ของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นพระนิพนธ์ที่เล่าถึงศึกสงครามระหว่างไทยกับพม่าตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเรื่อยมาจนถึงกรุงธนบุรีและตอนต้นกรุงรัตนโกสินทร์ โดยรวบรวมข้อมูลการสงครามจากพงศาวดารหลายฉบับ ทั้งพระราชพงศาวดารพม่า พระราชพงศาวดารไทย และจดหมายเหตุต่างๆ นำมาตรวจสอบเทียบเคียงกันก่อนจะเรียบเรียงออกมาเป็นคำอธิบายที่อ่านเข้าใจง่าย

ภายในเล่มแบ่งเรื่องราวออกเป็นสามภาคตามเมืองหลวงของแต่ละสมัย เริ่มจากสงครามครั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เช่น ศึกคราวพม่าตีเมืองเชียงกราน ศึกคราวสมเด็จพระสุริโยทัยขาดคอช้าง และศึกรบกันด้วยเรื่องช้างเผือก ต่อด้วยสงครามครั้งกรุงธนบุรี เช่น การตีค่ายพม่าที่โพธิ์สามต้น การรบพม่าที่บางกุ้ง และศึกที่หัวเมืองสวรรคโลก และปิดท้ายด้วยสงครามครั้งกรุงรัตนโกสินทร์ เช่น คราวพม่ายกกองทัพมาห้าทาง และการรบที่ท่าดินแดง

สิ่งที่น่าสนใจในพระนิพนธ์เรื่องนี้คือการที่พระองค์ทรงสอดแทรกบทวิเคราะห์ส่วนพระองค์ต่อเหตุการณ์ต่างๆ ไว้อย่างละเอียด โดยทรงเคารพประวัติศาสตร์ของทั้งสองชาติและวางพระองค์เป็นกลาง พร้อมทั้งอธิบายเกร็ดความรู้แทรกไว้ตลอดเล่ม และย้ำเตือนผู้อ่านอยู่เสมอว่าสามารถคิดวิเคราะห์เหตุการณ์ด้วยตนเองได้โดยไม่จำเป็นต้องเชื่อทั้งหมดที่พระองค์ทรงเขียน

สำหรับใครที่สนใจความสัมพันธ์และความขัดแย้งระหว่างสองอาณาจักรที่หล่อหลอมประวัติศาสตร์ไทยไว้อย่างลึกซึ้ง เล่มนี้น่าจะเป็นเพื่อนร่วมทางที่ดีในการทำความเข้าใจเหตุการณ์เหล่านั้นอย่างใจเย็นและรอบด้าน