อารยะพะเยาที่แหล่งเตาเวียงบัว

หนังสือเล่มนี้พาเราย้อนไปทำความรู้จักกับเมืองโบราณเวียงบัวและแหล่งเตาเผาโบราณบ้านบัว ในตำบลแม่กา อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ผ่านมุมมองของงานโบราณคดีชุมชนที่ให้คนในท้องถิ่นได้เข้ามามีส่วนร่วมจริง ๆ ในการค้นหา ดูแลรักษา และสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมของบ้านเกิดตัวเอง ไม่ใช่ปล่อยให้เรื่องราวของบรรพบุรุษเป็นหน้าที่ของนักวิชาการเพียงกลุ่มเดียว

เนื้อหาชวนให้ติดตามกระบวนการทำงานทางโบราณคดีที่เวียงบัว ตั้งแต่การขุดค้นไปจนถึงการอนุรักษ์เตาเผา ทั้งเตาพ่ออุ๊ยแต๋งและเตาเก๊ามะเฟือง ซึ่งการขุดค้นเมื่อปี 2548 ได้ทำร่วมกับชาวบ้านและคณะทำงานท่องเที่ยวเชิงนิเวศในพื้นที่ พร้อมกับการศึกษาที่น่าสนใจคือการกำหนดอายุของแหล่งเตาเวียงบัวด้วยวิธีเรดิโอคาร์บอนจากถ่านที่พบหน้าเตาเก๊ามะเฟือง ได้ผลออกมาอยู่ราว พ.ศ. 1823–1843 หรือ ค.ศ. 1280–1300 ซึ่งสอดคล้องกับรัชสมัยของพญางำเมืองแห่งเมืองพะเยา ทำให้เราเห็นภาพว่าเครื่องถ้วยชามจากที่นี่เคยมีชีวิตอยู่ในช่วงเวลาสำคัญของประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอย่างไร

อีกส่วนที่น่าหลงใหลคือการศึกษาเทคนิคการผลิตเครื่องถ้วยชามของช่างฝีมือเวียงบัว ทั้งการเผาสองครั้งคือเผาดิบแล้วจึงเผาเคลือบ การทาดินขาวรองพื้น การทำเคลือบสีเขียวและเขียวแกมเหลือง ตลอดจนการใช้แผ่นรองและอุปกรณ์รองภาชนะในการจัดเรียงภาชนะ داخلเตา ซึ่งล้วนเป็นรายละเอียดที่บอกเล่าถึงความชำนาญและภูมิปัญญาของคนรุ่นก่อน

ที่พิเศษยิ่งกว่าคือการศึกษา "ลายลักษณ์" บนเครื่องถ้วยชามเวียงบัว ซึ่งทำด้วยดวงตราพิมพ์ลายรูปสัตว์ศักดิ์สิทธิ์และสัญลักษณ์มงคลหลากหลาย ทั้งปลา สิงห์ ช้าง ม้า นกหงส์ ธรรมจักร และดวงอาทิตย์ มีไม่น้อยกว่า 30 แบบ และหลายลายก็ไม่พบในแหล่งเตาอื่นเลย หนังสือยังชวนคิดต่อถึงความหมายเชิงสัญลักษณ์ของลวดลายเหล่านี้ โดยเฉพาะการจัดวางรูปสัตว์ไว้กลางดวงอาทิตย์หรือจักรวาลมณฑล ที่สื่อถึงพลังคุณค่าและความเป็นสิริมงคล

สำหรับใครที่อยากรู้ว่าเครื่องถ้วยชามโบราณชิ้นหนึ่งเล่าอะไรได้บ้าง หรือสงสัยว่าชุมชนหนึ่งจะร่วมกันดูแลมรดกของตัวเองได้อย่างไร เล่มนี้น่าจะพาไปสำรวจคำตอบเหล่านั้นได้อย่างเพลิดเพลิน