พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3

พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 เล่มนี้ เล่าถึงเหตุการณ์บ้านเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เรียงร้อยโดยเจ้าพระยาทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) ผู้ที่เติบโตและใช้ชีวิตอยู่ตลอดรัชกาลที่ 3 รับราชการในยศจมื่นราชามาต มีหน้าที่ช่วยราชการในกรมท่า คอยติดต่อธุระทั้งปวงในการรักษาแผ่นดิน อยู่ในฐานะเสมือนที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน จึงนับว่าเป็นผู้ที่ได้รู้เห็นและปฏิบัติหน้าที่ในเหตุการณ์สำคัญหลายตอนด้วยตนเอง

เนื้อหาของเล่มครอบคลุมเหตุการณ์สำคัญของรัชกาล โดยเฉพาะกบฏเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ ซึ่งนับเป็นตอนสำคัญตอนหนึ่งในประวัติการณ์ของกรุงรัตนโกสินทร์ และการติดต่อกับต่างประเทศ ซึ่งผู้เรียบเรียงถ่ายทอดจากประสบการณ์ตรงในกรมท่า ขนาดเดียวกับเรื่องจารีตประเพณีต่าง ๆ ที่อธิบายไว้อย่างละเอียด

แม้จะเรียบเรียงในแบบแผนจารีตพงศาวดาร จดตามลำดับเหตุการณ์ ไม่ได้แบ่งหมวดตอนชัดเจนเหมือนตำราประวัติศาสตร์สมัยใหม่ แต่ก็แทรกการวิพากษ์วิจารณ์ของผู้เรียบเรียงไว้ด้วย และอาศัยหลักฐานทั้งของไทยและจดหมายเหตุต่างประเทศมาประกอบกัน ต้นฉบับเดิมเขียนติดต่อกันยืดยาวเกือบไม่มีการแบ่งตอนหรือย่อหน้า ในการพิมพ์ครั้งนี้ได้ตัดตอน ย่อหน้า และตั้งหัวข้อทุกตอน พร้อมทำสารบัญอย่างละเอียด โดยคงข้อความเดิมไว้ มีการทำหมายเหตุ และคำนวณวันเป็นสุริยคติ ปีเป็นพุทธศักราชกำกับไว้ด้านล่าง

เจ้าพระยาทิพากรวงศ์เรียบเรียงหนังสือชุดนี้ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2412 ในรัชกาลที่ 5 โดยรวบรวมจากเอกสารบ้านเมืองที่เก็บรักษาไว้หลายแหล่ง และจากคำบอกเล่าของข้าราชการที่ดำรงตำแหน่งสูง ครอบคลุมเหตุการณ์ในรัชกาลที่ 1–4 สำหรับเล่มรัชกาลที่ 3 นี้ กรมพระยาดำรงราชานุภาพมิได้ทรงชำระหรือเรียบเรียงใหม่ พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2477 เป็นหนังสืองานศพ ต่อมาปี พ.ศ. 2504 องค์การค้าคุรุสภาได้พิมพ์รัชกาลที่ 1–4 พร้อมกันในฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์

ถ้าคุณสนใจประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์และอยากติดตามว่าบ้านเมืองผ่านเหตุการณ์กบฏและการติดต่อกับต่างประเทศในรัชกาลที่ 3 มาอย่างไร ลองเปิดเล่มนี้ดู แล้วค่อย ๆ อ่านไปพร้อมกับมุมมองของคนที่ได้อยู่ในเหตุการณ์จริงยุคนั้น