ประวัติศาสตร์สังคม-ว่าด้วยส้วม และเครื่องสุขภัณฑ์ในประเทศไทย

ถ้าลองนึกดูดี ๆ เรื่องราวเล็ก ๆ อย่าง "ส้วม" อาจเล่าประวัติศาสตร์ของสังคมไทยได้มากกว่าที่เราคิด หนังสือ ประวัติศาสตร์สังคม-ว่าด้วยส้วม และเครื่องสุขภัณฑ์ในประเทศไทย เล่มนี้ชวนเรามองเรื่องใกล้ตัวในมุมใหม่ ด้วยแนวคิดว่าส้วมและเครื่องสุขภัณฑ์ก็เป็นสิ่งหนึ่งที่การศึกษาประวัติศาสตร์ควรให้ความสนใจ ผลงานของ มนฤทัย ไชยวิเศษ ชวนตั้งคำถามง่าย ๆ ว่าเรื่องที่ไม่เคยถูกจดจำนี้สะท้อนความคิด ความเชื่อ และวิถีชีวิตของผู้คนในแต่ละยุคได้อย่างไร

เนื้อหาเริ่มจาก "ส้วมในสังคมเดิม" ก่อนจะย้อนดูคำศัพท์เกี่ยวกับ "ขี้" และ "สถานที่ขี้" รวมถึงที่มาของคำว่า "ส้วม" พร้อมความคิด ความเชื่อ และทัศนคติของผู้คนที่มีต่อการขับถ่ายและการทำความสะอาดร่างกาย หนังสือยังมองถึงสภาพแวดล้อมกับการขับถ่ายในสังคมเดิม และส้วมในสมัยสุโขทัย ตลอดจนรูปแบบวิถีชีวิตที่ผูกอยู่กับการขับถ่ายและชำระร่างกาย

จากนั้นเรื่องราวค่อย ๆ ขยับเข้าสู่ยุคที่ความเปลี่ยนแปลงแบบตะวันตกเริ่มเข้ามา โดยแบ่งช่วงเป็นสังคม "ยุคศิวิไลซ์แบบฝรั่ง" ในทศวรรษ 2440-2490 มีทั้งพัฒนาการก่อนทศวรรษ 2440 ช่วงแรกรับความเปลี่ยนแปลง ระหว่าง 2440-2450 และช่วงที่นำมาปรับใช้กับท้องถิ่นในราว 2460-2490 ก่อนจะไปถึงสังคม "ยุคมาตรฐานชีวิตแบบอเมริกัน" ในทศวรรษ 2500-2540 ที่แบ่งเป็นช่วงเร่งรัดพัฒนาราว 2500-2520 และช่วงบริโภคนิยมราว 2530-2540 แล้วปิดท้ายด้วยบทสรุปที่มองส้วมกับประวัติศาสตร์สังคมไทย กระบวนการรับสิ่งใหม่ ปรากฏการณ์ทางความคิด และส้วมกับวันพรุ่งนี้

จะเห็นได้ว่าเล่มนี้ไม่ได้เล่าแค่ความเปลี่ยนแปลงของสิ่งของ แต่พูดถึงสุขาภิบาลและความเป็นอยู่ของผู้คน การเปลี่ยนแปลงทางสังคม และประเพณีของไทยในยุคกรุงรัตนโกสินทร์ไปพร้อมกัน หากคุณเป็นคนหนึ่งที่ชอบอ่านประวัติศาสตร์จากมุมที่คนส่วนใหญ่มองข้าม หรืออยากรู้ว่าเรื่องธรรมดาในชีวิตประจำวันอย่างการขับถ่ายและการทำความสะอาดร่างกายกลายเป็นหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์ไทยได้อย่างไร ลองเปิดเล่มนี้แล้วค่อย ๆ ตามไปดูกันว่าความคิด ความเชื่อของผู้คนแต่ละยุคค่อย ๆ เปลี่ยนไปทีละนิดได้อย่างไรนะ