พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)

พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) เป็นเอกสารทางประวัติศาสตร์ที่พาเราย้อนกลับไปทำความรู้จักราชอาณาจักรอยุธยาผ่านน้ำมือของคนในยุคใกล้เคียง ไม่ใช่แค่ตำราเรียน แต่เป็นบันทึกที่บอกเล่าเรื่องราวของบ้านเมืองตั้งแต่แรกสร้างกรุงศรีอยุธยาเรื่อยไปจนถึงรัชกาลสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ก่อนจะจบลงตรงช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์

ต้นฉบับเดิมเป็นสมุดไทยที่เขียนขึ้นในสมัยกรุงธนบุรีถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ มีอยู่ด้วยกัน 22 เล่ม แม้บางเล่มจะสูญหายไปตามกาลเวลา แต่เนื้อหาที่เหลือก็ยังครอบคลุมเหตุการณ์สำคัญของราชสำนัก ทั้งพระราชพิธี การศึกกับญวนและเขมรที่ปากน้ำพุทไธมาศ รวมถึงการทำสงครามกับพม่าในรัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิจนถึงสมเด็จพระนเรศวร การชำระครั้งสำคัญระบุตรงกับ พ.ศ. 2338 ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และยังมีการแต่งเพิ่มเหตุการณ์ในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ พระเพทราชา พระเจ้าเสือ และพระบรมโกศ เพื่อเชื่อมกับพระราชพงศาวดารกรุงธนบุรีอีกด้วย

ความน่าสนใจของฉบับนี้อยู่ที่การเป็นพระราชพงศาวดารฉบับแรกที่มีเนื้อความครบถ้วนสมบูรณ์ และเชื่อกันว่าเป็นต้นแบบให้การชำระฉบับความพิสดารสำนวนอื่น ๆ ในสมัยรัตนโกสินทร์ นอกจากนี้ในเล่มยังยิ่งขึ้นด้วยสมุดไทยที่รวมหลายเอกสารไว้ด้วยกัน ทั้งพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับหลวงประเสริฐ ซึ่งเป็นเอกสารร่วมสมัยที่จดศักราชได้แม่นยำและใช้สอบเทียบกับฉบับอื่น คำให้การชาวกรุงเก่า และคำให้การขุนหลวงหาวัด ที่ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านคำบอกเล่า โดยเฉพาะวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

สารบัญของเล่มเปิดด้วยเรื่องแรกสร้างกรุงศรีอยุธยา ศึกหงสาวดีครั้งที่ 1 สถาปนาวัดวังชัย แผ่นดินสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ ว่าด้วยเรื่องราชพงศาวดาร ตำนานและทำเนียบต่าง ๆ ในกรุงศรีอยุธยา คำให้การขุนหลวงหาวัดฉบับหลวง รวมถึงเชิงอรรถคำเก่าและบัญชีเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัด สำหรับหน้านี้ในฐานะร้านหนังสือ เราอยากชวนคนที่สนใจความเป็นมาของอยุธยาและผู้ที่ชอบอ่านประวัติศาสตร์จากต้นทาง ค่อย ๆ ไล่ตามเหตุการณ์แต่ละรัชกาลไปพร้อมกัน เพื่อดูว่าบันทึกของคนในยุคใกล้เคียงอย่างพันจันทนุมาศ (เจิม) กับพระจักรพรรดิพงศ์ (จาด) เล่าเรื่องบ้านเมืองของเขาไว้อย่างไรบ้าง