Feature Magazine สารคดี ฉบับที่ 299 ปีที่ 25 มกราคม 2553 โอริงามิ

นิตยสารสารคดี ปีที่ 25 ฉบับที่ 299 ประจำเดือนมกราคม 2553 ชวนผู้อ่านเปิดหน้าสู่โลกของ "โอริงามิ" ศิลปะการพับกระดาษที่หลายคนคุ้นเคยในฐานะของเล่นวัยเด็ก แต่เบื้องหลังรอยพับแต่ละเส้นกลับมีเรื่องราวทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และความคิดสร้างสรรค์ซ่อนอยู่มากมาย เนื้อหาชุดใหญ่ในฉบับนี้ประกอบด้วยบทความ "โอริงามิ มหัศจรรย์แห่งการพับกระดาษ" และ "การเดินทางของโอริงามิ" ซึ่งพาไปสำรวจเส้นทางของศิลปะแขนงนี้ตั้งแต่จุดเริ่มต้นในประเทศญี่ปุ่น ไล่เรียงพัฒนาการของโอริงามิสมัยใหม่ที่ก่อรูปขึ้นเมื่อราวห้าสิบถึงหกสิบปีก่อน โดยมีปรมาจารย์ชาวญี่ปุ่นอย่างอากิระ โยชิซาวะ ผู้ได้รับการยกย่องเป็นบิดาแห่งโอริงามิสมัยใหม่ เป็นผู้วางรากฐานสำคัญ ทั้งยังคิดค้นระบบสัญลักษณ์ที่ทำให้คนต่างภาษาสามารถอ่านแบบและพับตามได้

อีกแง่มุมที่น่าสนใจคือรากเหง้าทางประวัติศาสตร์ของศิลปะการพับกระดาษที่ย้อนกลับไปถึงการพับในจีนโบราณก่อนจะแพร่หลายสู่ญี่ปุ่น และยุคแรกของการพับยังจำกัดอยู่ในหมู่ชนชั้นสูงและซามูไร ขณะที่ญี่ปุ่นเองก็มีขนบการห่อของขวัญอันเป็นเอกลักษณ์ ด้านหนังสือพับกระดาษเพื่อความบันเทิงเล่มแรกของโลกอย่าง "เซ็นบาซูรุ โอริคาตะ" ที่แต่งขึ้นในปี ค.ศ. 1797 โดยพระยุคเอโดะ ก็สะท้อนว่าการพับกระดาษหยั่งรากลึกในวิถีชีวิตมานานหลายศตวรรษ

เรื่องราวยังเชื่อมต่อไปถึงการประยุกต์ใช้ในแวดวงอื่น ทั้งความสัมพันธ์กับคณิตศาสตร์และวิศวกรรม ทั้งตรีโกณมิติ รากที่สอง และเรขาคณิต ตลอดจนการนำรูปแบบการพับไปใช้จริงกับสิ่งของรอบตัว เช่น แผนที่พับ ถุงลมนิรภัย บรรจุภัณฑ์ และต้นแบบแผงเซลล์แสงอาทิตย์ของดาวเทียม ขณะเดียวกันก็มีมุมของการใช้โอริงามิเพื่อการเรียนรู้และพัฒนาเด็ก อย่างแนวทางของครูอนุบาลชาวเยอรมันที่หยิบการพับกระดาษมาใช้กระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ จนถึงประโยชน์ในเชิงกายภาพและความคิด ทั้งการฝึกกล้ามเนื้อมือ การกระตุ้นสมอง ความจำ และจินตนาการ รวมถึงการนำไปใช้เป็นกิจกรรมบำบัด

สำหรับใครที่อยากรู้ว่ากระดาษแผ่นเรียบ ๆ จะกลายเป็นเรื่องราวได้กว้างไกลเพียงใด ฉบับนี้ชวนค่อย ๆ พับไปพร้อมกับอ่าน แล้วลองมองศิลปะเล็ก ๆ ตรงหน้าในมุมใหม่ที่อาจทำให้คุณเห็นคุณค่าและความมหัศจรรย์ที่ซ่อนอยู่ในทุกเส้นพับ