โรงงานช็อกโกแลตมหัศจรรย์: โลกแสนหวานที่ซ่อนคำถามเรื่องความอยาก

ช็อกโกแลตหนึ่งแท่งอาจเป็นเพียงของว่างสำหรับบางคน แต่สำหรับเด็กที่ไม่ได้มีโอกาสกินบ่อยๆ มันอาจหมายถึงการรอคอย ความสุข และความฝันที่ใหญ่กว่าขนาดของกระดาษห่อมากนัก

โรงงานช็อกโกแลตมหัศจรรย์ เริ่มต้นจากความรู้สึกที่เข้าถึงได้ง่ายแบบนั้น ก่อนจะเปิดประตูพาเราเข้าไปพบโลกที่ขนมทำอะไรได้เกินกว่าที่คาดคิด ความสนุกอยู่ทั้งในสิ่งที่จะได้เห็นหลังประตูบานต่อไป และในท่าทีของผู้คนเมื่อพบสิ่งที่ตัวเองอยากได้

ถ้าเคยรู้จักเรื่องนี้จากภาพยนตร์ หนังสือเป็นอีกทางให้กลับไปพบชาร์ลีในจังหวะของตัวอักษร ส่วนคนที่ยังไม่เคยเข้าโรงงานของวิลลี่ วองก้า ก็เริ่มต้นได้จากความอยากรู้ง่ายๆ ว่า สถานที่ซึ่งดูเหมือนความฝันจะเปิดเผยอะไรเกี่ยวกับคนที่เดินเข้าไปบ้าง

ตั๋วทองห้าใบ กับโอกาสที่เด็กทั่วโลกอยากได้

ผลงานของ โรอัลด์ ดาห์ล เรื่องนี้มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Charlie and the Chocolate Factory ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1964 จุดตั้งต้นคือวิลลี่ วองก้า เจ้าของโรงงานช็อกโกแลตผู้ลึกลับ ซ่อนตั๋วทองห้าใบไว้ในช็อกโกแลต ผู้พบตั๋วจะได้โอกาสเข้าเยี่ยมชมโรงงาน

หนึ่งในเด็กเหล่านั้นคือ ชาร์ลี บัคเก็ต เด็กชายจากครอบครัวยากจน ความฝันของเขาอยู่ใกล้ของธรรมดาที่หลายคนอาจมองข้าม เมื่อเรื่องพาเขามายืนข้างเด็กคนอื่นที่มีพื้นเพและความต้องการต่างกัน โรงงานจึงเริ่มมีอะไรมากกว่าสถานที่ผลิตขนม

โรงงานช็อกโกแลตมหัศจรรย์ ฉบับในลิงก์นี้ แปลโดย สาลินี คำฉันท์ และมีภาพประกอบของ Quentin Blake ปกจริงใช้ชื่อพิมพ์ว่า “โรงงานช็อคโกแล็ตมหัศจรรย์” ภาพปกสีเหลืองที่นำมาใช้ในบทความจึงเป็นฉบับเดียวกับหน้าสินค้า

ทำไมโรงงานแห่งนี้จึงทำให้เราอยากอ่านต่อ?

โรงงานที่มีแม่น้ำช็อกโกแลตและสิ่งประดิษฐ์จากขนมชวนให้รู้สึกว่าอะไรก็อาจเกิดขึ้นได้ แต่ความน่าติดตามไม่ได้พึ่งเพียงจำนวนของแปลกใหม่ แต่ละพื้นที่ยังชวนสงสัยว่าสิ่งนั้นทำงานอย่างไร และตัวละครจะตอบสนองต่อมันแบบไหน

นี่เป็นจังหวะที่จินตนาการของคนอ่านได้ทำงานเต็มที่ เราต้องสร้างกลิ่น รส สี ขนาด และการเคลื่อนไหวขึ้นในใจ ภาพประกอบช่วยเติมท่าทีและอารมณ์ขัน ขณะที่ถ้อยคำยังเปิดช่องให้โรงงานในหัวของแต่ละคนมีรายละเอียดต่างกัน

หนังสือจึงเหมาะกับคนที่ชอบอ่านแล้วมองเห็นฉาก ชอบสิ่งประดิษฐ์เพี้ยนๆ และชอบความรู้สึกว่าโลกธรรมดาสามารถแง้มออกไปเป็นโลกอีกแบบได้ ลองชวนตัวเองคิดเล่นๆ ว่า ถ้าขนมทำสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ได้สักอย่าง เราอยากให้มันทำอะไร

ภาพวาดสร้างขึ้นใหม่เพื่อสื่อถึงความรู้สึกก่อนออกเดินทางเข้าสู่โลกของเรื่อง

จากเด็กชิมช็อกโกแลต สู่คนสร้างโรงงานในหนังสือ

เกร็ดที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจขึ้นคือ ดาห์ลเคยมีประสบการณ์ชิมช็อกโกแลตตัวอย่างที่บริษัทส่งมาให้เด็กในโรงเรียนประจำทดลอง เว็บไซต์ทางการของผู้เขียนเชื่อมประสบการณ์นี้กับแรงบันดาลใจที่ต่อมากลายเป็นโรงงานช็อกโกแลต

เมื่อมองจากตรงนี้ ความมหัศจรรย์ไม่ได้อยู่ห่างจากชีวิตประจำวันมากอย่างที่คิด ขนมในมือเด็กอาจกลายเป็นคำถามเรื่องนักคิดค้น ห้องทดลอง และรสชาติที่ยังไม่มีใครทำได้ สิ่งที่รู้จักอยู่แล้วจึงมีประตูให้ขยายต่อ

สำหรับคนที่ชอบเขียนเรื่องหรือวาดภาพ นี่เป็นมุมชวนลองเล่นโดยไม่ต้องพยายามคิดโลกทั้งใบตั้งแต่ต้น อาจเริ่มจากของชิ้นเล็กหนึ่งอย่าง แล้วถามว่าถ้ามันทำสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ได้สักอย่าง ชีวิตของคนรอบๆ จะเปลี่ยนไปอย่างไร

ภาพจินตนาการถึงห้องทำงานของนักคิดค้นขนม ไม่ใช่ภาพจากหนังสือหรือภาพยนตร์

ความอยากของเด็ก ทำไมจึงทำให้ผู้ใหญ่อ่านสนุกด้วย?

เด็กที่เดินเข้าโรงงานไม่ได้ตื่นเต้นเหมือนกันทั้งหมด บางคนอยากได้ทุกสิ่งที่เห็น บางคนอยากเป็นผู้ชนะ บางคนให้ความสำคัญกับสิ่งที่ตัวเองคุ้นเคยมากกว่าคำเตือน โรงงานซึ่งดูเหมือนสนามแห่งความสุขจึงกลายเป็นพื้นที่ที่นิสัยของแต่ละคนปรากฏชัด

การอ่านแบบนี้ชวนให้มองเห็นว่า ความอยากไม่ได้ผิดเพียงเพราะมันเกิดขึ้น คำถามอยู่ที่เมื่อเราอยากมากๆ เราฟังใครอยู่บ้าง เรารอได้ไหม และเรายังเห็นคนอื่นหรือไม่ ความสนุกของดาห์ลคือการทำให้เรื่องเหล่านี้มีรูปร่างผ่านเหตุการณ์เหนือจริง แทนการหยุดเรื่องมาอธิบายยาวๆ

ผู้ใหญ่ในเรื่องก็มีส่วนให้สังเกต เพราะเด็กไม่ได้สร้างวิธีมองโลกขึ้นมาโดยลำพัง การตามใจ ความคาดหวัง และสิ่งที่ครอบครัวให้คุณค่า ล้วนเป็นมุมที่อ่านประกอบพฤติกรรมของเด็กได้ เมื่ออ่านด้วยกันจึงอาจเปลี่ยนจากการชี้ว่าใครนิสัยไม่ดี มาเป็นการคุยว่าเขาเคยชินกับอะไร และน่าจะเลือกต่างออกไปได้อย่างไร

อารมณ์ขันของเรื่องมีทั้งความขี้เล่นและความเข้มแบบเทพนิยาย เหตุการณ์บางช่วงตั้งใจให้เกินจริง ผู้อ่านที่ชอบเรื่องนุ่มนวลตลอดทางอาจรู้สึกต่างจากคนที่ชอบมุกเสียดสี แต่ความจัดจ้านนี่เองเป็นส่วนหนึ่งของน้ำเสียงที่ทำให้ดาห์ลมีเอกลักษณ์

ถ้าดูหนังมาแล้ว ยังมีอะไรให้ค้นพบในเล่ม?

การอ่านเปิดโอกาสให้หยุดอยู่กับจังหวะเล่า คำบรรยาย ภาพวาด และท่าทีของตัวละครได้นานตามที่ต้องการ เราอาจผ่านฉากหนึ่งอย่างรวดเร็วในครั้งแรก แล้วค่อยกลับมามองว่ามุกนั้นทำงานอย่างไร หรือเหตุใดตัวละครจึงสนใจของสิ่งนี้มากเป็นพิเศษ

สำหรับการอ่านกับเด็ก ลองหยุดถามก่อนเปิดหน้าต่อไปว่า ถ้าได้ออกแบบขนมหนึ่งอย่าง อยากให้มันทำอะไร หรือถ้าเป็นคนพาเยี่ยมโรงงาน จะตั้งกติกาอะไรไว้บ้าง คำถามเช่นนี้ให้พื้นที่ทั้งความคิดสร้างสรรค์และการมองผลของการกระทำ โดยยังรักษาความสนุกของเรื่องไว้

ส่วนคนที่อ่านคนเดียว อาจลองสังเกตว่าตัวเองเอาใจช่วยชาร์ลีเพราะอะไร เรารู้สึกกับความฝันของเขาอย่างไร และสิ่งใดในโรงงานที่อยากเห็นด้วยตาตัวเองที่สุด โรงงานเดียวกันจึงมีทางให้เดินเล่นได้มากกว่าหนึ่งรอบ

บางความมหัศจรรย์เกิดขึ้นตอนคนอ่านสองคนจินตนาการฉากเดียวกันคนละแบบ

ถ้าอยากอยู่กับโลกของดาห์ลต่อ

ลิฟต์แก้วมหัศจรรย์ — โรอัลด์ ดาห์ล

เส้นทางที่ใกล้โรงงานช็อกโกแลตที่สุด เพราะเป็นเรื่องต่อของชาร์ลีกับวิลลี่ วองก้า ความพิสดารขยายออกไปกับลิฟต์แก้วที่เดินทางได้เกินกว่าที่ลิฟต์ธรรมดาจะทำได้ เหมาะกับคนที่อยากอยู่กับโลกและตัวละครเดิมต่อ ควรอ่านโรงงานช็อกโกแลตก่อนเพื่อรักษาลำดับการค้นพบ

ยักษ์ใจดี The BFG — โรอัลด์ ดาห์ล

เปลี่ยนจากนักทำขนมประหลาดไปพบโซฟีกับยักษ์ผู้แตกต่างจากพวกเดียวกัน เหมาะกับคนที่ชอบภาษาขี้เล่น ความเป็นเพื่อน และเด็กตัวเล็กที่มีส่วนขับเคลื่อนการผจญภัย เรื่องนี้เก็บอารมณ์ขันของดาห์ลไว้ แต่ให้ความผูกพันเป็นเสน่ห์อีกแบบ

เด็กชายโรอัลด์ ดาห์ล — โรอัลด์ ดาห์ล

เป็นงานเล่าความทรงจำวัยเด็กของผู้เขียน เหมาะกับคนที่อ่านโรงงานแล้วสงสัยว่าเจ้าของจินตนาการเติบโตมาอย่างไร ชวนสังเกตประสบการณ์เรื่องโรงเรียน ผู้ใหญ่ และขนมที่อาจกลายเป็นวัตถุดิบให้เรื่องเล่า โดยอ่านในฐานะความทรงจำที่ผู้เขียนเลือกมาเล่า

คนดังทะลุโลก โรอัลด์ ดาห์ลกับโรงงานช็อกโกแลต — Andrew Donkin

เป็นหนังสือเกี่ยวกับชีวิตของดาห์ล เล่าคู่กับภาพประกอบของ Clive Goddard เหมาะกับคนที่อยากรู้จักผู้เขียนผ่านหนังสือชีวประวัติอ่านสนุก การมีชื่อโรงงานอยู่บนปกจึงเชื่อมไปหาเจ้าของผลงาน ไม่ใช่เหตุการณ์ตอนใหม่ของชาร์ลี

ถ้าชอบประตูที่เปิดออกไปสู่อีกโลกหนึ่ง

ความสนุกของการเข้าโรงงานอาจพาไปสู่อีกหลายการเดินทาง หนังสือกลุ่มนี้มีโลก กฎ และบรรยากาศของตัวเอง เลือกได้จากว่าอยากพบความพิศวงแบบไหน

กำเนิดนาร์เนีย — ซี.เอส. ลูอิส

จากความลับในห้องของผู้ใหญ่ สองเด็กก้าวไปพบหนทางสู่โลกอื่น เหมาะกับคนที่ชอบความรู้สึกว่าประตูที่ดูธรรมดาอาจเปิดไปหาเรื่องใหญ่กว่าที่คิด เล่มนี้พาไปสำรวจจุดเริ่มต้นของนาร์เนีย พร้อมคำถามเรื่องความอยากรู้อยากเห็นและการเลือก

ตู้พิศวง — ซี.เอส. ลูอิส

ตู้เสื้อผ้ากลายเป็นทางผ่านสู่ดินแดนที่มีทั้งความงาม อันตราย และบทบาทที่เด็กๆ ต้องรับผิดชอบ เหมาะกับคนที่ชอบช่วงก้าวผ่านประตูโรงงานแล้วพบกฎใหม่ของโลก ความตื่นเต้นครั้งนี้มาในบรรยากาศหิมะและเทพนิยาย

เก้าอี้เงิน — ซี.เอส. ลูอิส

พาการผจญภัยในนาร์เนียลงไปสู่การตามหาเจ้าชายและดินแดนใต้พิภพ เหมาะกับคนที่ชอบโลกซึ่งมีสิ่งลวงตาและเรื่องให้ระวัง เป็นตอนช่วงหลังของชุด จึงเหมาะจะเก็บไว้ตามอ่านเมื่อเริ่มคุ้นเคยกับนาร์เนียแล้ว

ปีเตอร์แพน — เจ.เอ็ม. แบร์รี

พาเวนดี้และเด็กๆ ออกจากลอนดอนไปสู่เนเวอร์แลนด์ เหมาะกับคนที่อยากให้การเปิดหนังสือคล้ายออกเดินทางจากห้องที่คุ้นเคยไปพบโลกใหม่ เสน่ห์ของการเล่นและการผจญภัยยังมีคำถามเรื่องวัยเด็กกับการเติบโตซ่อนอยู่

จินตนาการไม่รู้จบ The Neverending Story — Michael Ende

เริ่มจากเด็กชายบาสเตียนกับหนังสือที่พาเขาเข้าใกล้โลกแฟนตาซียิ่งขึ้น เหมาะกับคนที่หลงใหลการอ่านจนรู้สึกเหมือนตัวเองอยู่ในฉาก เรื่องนี้ชวนสำรวจพลังของจินตนาการและความปรารถนาในพื้นที่ที่กว้างกว่าการทำความฝันให้เป็นจริง

ถ้าสนใจความอยาก การเลือก และสิ่งที่เราให้คุณค่า

พิน็อกคิโอ หุ่นน้อยผจญภัย — Carlo Collodi

การเดินทางของหุ่นไม้เต็มไปด้วยสิ่งชวนหลง การตัดสินใจ และผลที่ตามมา เหมาะกับคนที่ชอบเทพนิยายซึ่งใช้อะไรเหนือจริงทำให้นิสัยและการกระทำมองเห็นชัดขึ้น น้ำเสียงมีความเข้มและอันตรายมากกว่านิทานนุ่มนวล

เจ้าชายน้อย — อังตวน เดอ แซงเตกซูเปรี

การพบผู้คนบนดาวต่างๆ ชวนมองสิ่งที่ผู้ใหญ่ให้ความสำคัญผ่านสายตาเด็ก เหมาะกับคนที่สนุกกับการอ่านนิสัยในโรงงาน แล้วอยากเปลี่ยนมาอ่านเรื่องสั้นกะทัดรัดที่มีทั้งความผูกพันและคำถามเกี่ยวกับความต้องการของเรา

โมโม่ — Michael Ende

เด็กหญิงผู้รับฟังคนอื่นพาเราไปสำรวจเวลาและชีวิตที่ถูกความเร่งรีบเปลี่ยนแปลง เหมาะกับคนที่สนใจว่าความอยากมีมากขึ้นหรือทำได้มากขึ้น อาจทำให้เราพลาดอะไรระหว่างทาง เป็นแฟนตาซีที่ชวนกลับมาคิดถึงความสัมพันธ์ใกล้ตัว

ถ้าอยากกลับมามองความรู้สึกของเด็กให้ใกล้ขึ้น

โรงงานของวองก้าทำให้นิสัยมองเห็นได้ชัด ส่วนหนังสือกลุ่มนี้ชวนใช้เวลากับความฝัน ความเปราะบาง และโอกาสเติบโตของตัวละครมากขึ้น น้ำหนักทางอารมณ์ของแต่ละเล่มต่างกัน จึงเลือกให้ตรงกับบรรยากาศที่อยากอ่านได้

ชาร์ล็อตต์ แมงมุมเพื่อนรัก — อี.บี. ไวท์

มิตรภาพของหมูวิลเบอร์กับแมงมุมชาร์ล็อตต์ในโลกฟาร์ม เหมาะกับคนที่อยากต่อยอดจากความผูกพันรอบตัวชาร์ลี ไปอ่านเรื่องการช่วยเหลือและเห็นคุณค่าของชีวิต น้ำเสียงอ่อนโยนแต่มีเรื่องจริงจังให้คิดต่อ

โต๊ะโตะจัง เด็กหญิงข้างหน้าต่าง — คุโรยานางิ เท็ตสึโกะ

ความทรงจำเกี่ยวกับโรงเรียนตู้รถไฟและครูใหญ่ที่ให้พื้นที่กับเด็ก เหมาะกับคนที่อ่านเรื่องดาห์ลแล้วอยากคิดต่อเรื่องผู้ใหญ่กับการมองเห็นความสามารถของเด็ก คราวนี้ความน่าทึ่งเกิดจากการรับฟังและการเรียนรู้ในชีวิตจริง

เจ้าหญิงน้อย — ฟรานเซส ฮอดจ์สัน เบอร์แน็ต

ซาร่าต้องใช้ชีวิตท่ามกลางสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป โดยมีจินตนาการและการปฏิบัติต่อผู้อื่นเป็นจุดสำคัญ เหมาะกับคนที่สนใจความต่างของฐานะและคุณค่าของคน มากกว่าความตื่นตาจากสิ่งมหัศจรรย์

คุณพ่อขายาว — จีน เว็บสเตอร์

จดหมายของจูดี้เล่าการเรียนรู้และการเติบโตหลังได้รับโอกาสจากผู้อุปการะลึกลับ เหมาะกับคนที่เอาใจช่วยชาร์ลีเรื่องโอกาสในชีวิต แล้วอยากตามเด็กอีกคนเมื่อโลกของเธอค่อยๆ กว้างขึ้น

ต้นส้มแสนรัก — โจเซ่ เมอโร เดอ วาสคอนเซลอส

เซเซ่เป็นเด็กช่างจินตนาการที่เติบโตในครอบครัวยากจน เหมาะกับคนที่อยากมองเด็กซึ่งถูกผู้ใหญ่ตัดสินจากภายนอกให้ใกล้ขึ้น เล่มนี้มีความเจ็บปวดทางอารมณ์มากกว่าโรงงานช็อกโกแลต และชวนใส่ใจกับการได้รับความเข้าใจ

ความสุขของกะทิ — งามพรรณ เวชชาชีวะ

พากลับมาหาเด็กหญิงกับความรักของคนใกล้ตัวในบริบทไทย เหมาะกับคนที่ชอบด้านอบอุ่นของครอบครัวชาร์ลี และอยากอ่านเรื่องที่ใช้รายละเอียดชีวิตประจำวันพูดถึงความสุข ความผูกพัน และความเศร้าอย่างละเมียด

นางสาวโต๊ะโตะ — คุโรยานางิ เท็ตสึโกะ

ขยับจากเรื่องวัยเรียนไปสู่การทำงานในวงการโทรทัศน์ เหมาะกับคนที่อยากตามดูว่าความคิดสร้างสรรค์จะอยู่กับเราอย่างไรเมื่อโตขึ้น เป็นทางอ่านต่อด้านประสบการณ์ชีวิตสำหรับผู้อ่านที่เริ่มสนใจโลกผู้ใหญ่

หลังประตูโรงงาน มีอะไรที่เราอยากพากลับบ้าน?

โรงงานช็อกโกแลตมหัศจรรย์เหมาะกับคนที่ชอบแฟนตาซีจากสิ่งใกล้ตัว อารมณ์ขันขี้เล่นปนเสียดสี และการผจญภัยที่ให้เด็กมีพื้นที่สำคัญในเรื่อง ใครชอบจินตนาการถึงของกิน สิ่งประดิษฐ์ และสถานที่ที่ไม่อาจพบในชีวิตจริง ยิ่งมีรายละเอียดให้เพลินระหว่างทาง

เมื่ออ่านจบ เราอาจจำขนมที่อยากชิมได้ก่อนคำถามอื่น นั่นก็เป็นความสุขของเรื่องแล้ว แต่ถ้าคำถามเกี่ยวกับความอยากหรือโอกาสในชีวิตยังติดมาด้วย โรงงานแห่งนี้ก็คงทำงานต่อในใจคนอ่านอีกสักพัก

คราวหน้าที่แกะห่อช็อกโกแลต อาจไม่มีตั๋วทองอยู่ข้างใน แต่การมีหนังสือสักเล่มรออยู่ ก็เป็นทางเข้าไปพบสิ่งที่ยังไม่เคยจินตนาการได้เหมือนกัน