มัทนะพาธา

มัทนะพาธา คือบทละครพูดคำฉันท์ที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นด้วยพระองค์เอง เล่าตำนานกำเนิดของดอกกุหลาบผ่านเรื่องราวความรักที่เต็มไปด้วยความเจ็บปวดและเงื่อนไขของชะตากรรม เนื้อเรื่องแบ่งเป็นสองภาค คือภาคสวรรค์และภาคพื้นดิน

ภาคสวรรค์ด้วยสุเทษณ์เทพบุตรผู้หลงรักมัทนาเทพธิดา แต่นางไม่ยอมรับรัก เพราะในอดีตชาติสุเทษณ์เคยยกทัพไปทำลายบ้านเมืองของนาง จับพระราชบิดาของนางเป็นเชลย และนางเองก็ปลงพระชนม์ตนเองหลังขอชีวิตพระราชบิดาไว้ ความรักที่ไม่ได้สมหวังนี้ทำให้สุเทษณ์ใช้ให้วิทยาธรมายาวินเสกมนตร์พานางมัทนามาหา แต่เมื่อคลายมนตร์แล้วนางก็ยังคงปฏิเสธ สุเทษณ์จึงสาปให้นางลงมาเกิดเป็นดอกกุพชกะหรือดอกกุหลาบในแดนมนุษย์ โดยจะกลับเป็นคนได้เพียงคืนวันเพ็ญหนึ่งวันหนึ่งคืนเท่านั้น และจะคงรูปมนุษย์อยู่ได้ก็ต่อเมื่อนางได้รักบุรุษผู้ใดอย่างจริงใจ

ภาคพื้นดินเล่าถึงมัทนาที่เกิดเป็นดอกกุหลาบในป่าหิมวัน พระฤๅษีกาละทรรศินพบเข้าจึงนำไปปลูกใกล้อาศรม นางกลายร่างเป็นมนุษย์มาปรนนิบัติพระฤๅษีทุกคืนวันเพ็ญ จนวันหนึ่งท้าวชัยเสนผู้ครองนครหัสดินเสด็จประพาสป่ามาพบนาง ทั้งสองรักกันและอภิเษกสมรสกัน มัทนาจึงพ้นจากสภาพดอกไม้ แต่ความรักครั้งนี้กลับนำมาซึ่งความทุกข์ เมื่อนางจัณฑีมเหสีเอกหึงหวงและใส่ร้ายนางว่าคบชู้กับศุภางค์ทหารเอก ท้าวชัยเสนหลงเชื่อจึงสั่งประหารนาง แม้เพชฌฆาตจะปล่อยนางหนีไปได้ แต่นางก็ต้องกลายเป็นกุหลาบอีกครั้งเมื่อปฏิเสธความรักของสุเทษณ์ที่เสด็จมาเสนอจะช่วยเหลือ

สิ่งที่เรื่องนี้หยิบขึ้นมาคือสัจจะและจุดยืนของนางมัทนาผู้ยึดมั่นว่า หากตนไม่รักใครอย่างจริงใจ แม้ชายผู้นั้นจะเป็นใครก็ตาม ก็จะไม่ยอมรักตอบ เรื่องนี้จึงร้อยเรียงความรัก ความภักดี การหึงหวง และผลของการกระทำไว้ด้วยกัน ผ่านภาษาฉันท์ที่งดงามของบทละครพูด หากคุณสนใจวรรณคดีไทยที่พูดถึงความรักในแง่ที่ทั้งงดงามและเจ็บปวดไปพร้อมกัน ลองเปิด صفحاتแล้วค่อย ๆ ติดตามว่านางมัทนาจะถือสัจจะของตนไว้ได้เพียงใด