บันทึกเรื่องการปกครองของไทยสมัยอยุธยาและต้นรัตนโกสินทร์

บันทึกเรื่องการปกครองของไทยสมัยอยุธยาและต้นรัตนโกสินทร์ เล่มนี้เรียบเรียงขึ้นจากคำสอนของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เมื่อราวปี พ.ศ. 2516 โดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงถ่ายทอดเนื้อหาอย่างเป็นลำดับขั้นตอน เพื่อให้ผู้อ่านเห็นภาพโครงสร้างการปกครองของบ้านเมืองในสมัยอยุธยาจนถึงต้นรัตนโกสินทร์อย่างเป็นระบบ

เนื้อหาเริ่มจากการปูพื้นฐานการปกครองในสมัยอยุธยาและต้นรัตนโกสินทร์ ก่อนจะแยกพิจารณาการปกครองส่วนกลางและส่วนภูมิภาคของสมัยอยุธยาให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างศูนย์กลางกับหัวเมือง จากนั้นจึงขยายไปสู่เรื่องการทหาร ซึ่งสะท้อนภาระและความจำเป็นของรัฐในการป้องกันบ้านเมือง ควบคู่กับเรื่องการยุติธรรมและระบบศาลไทย ที่แสดงให้เห็นแนวคิดและกลไกในการรักษาความเป็นธรรมในสังคมสมัยนั้น

อีกส่วนสำคัญคือเรื่องรายได้รายรับและภาษีอากร ทั้งภาษีขาเข้าขาออกหรือจังกอบ การเก็บภาษี และรายจ่ายของแผ่นดิน รวมถึงการค้าข้าวในสมัยรัชกาลที่ 4 ซึ่งชี้ให้เห็นว่าการคลังและการค้ามีบทบาทต่อการบริหารบ้านเมือง ไม่ได้แยกขาดจากเรื่องการปกครองเลย ปิดท้ายด้วยเรื่องศาสนา อันเป็นมิติทางความเชื่อและสถาบันที่มีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของผู้คน

หนังสือยังมีดัชนีท้ายเล่มช่วยให้ค้นหาหัวข้อที่สนใจได้สะดวก เหมาะกับผู้ที่อยากทำความเข้าใจรากฐานการปกครองไทยในอดีตอย่างค่อยเป็นค่อยไป หากคุณสนใจว่าบ้านเมืองในสมัยก่อนจัดการปกครอง ภาษี และความยุติธรรมอย่างไร ลองเปิดเล่มนี้แล้วค่อย ๆ ติดตามไปทีละบทได้เลย