เกิดในเรือ บันทึกความทรงจำของส.พลายน้อย เรื่องเล่า เรื่องจริง เหนือแม่น้ำของชีวิตคนเรือ

ถ้าอยากรู้ว่าชีวิตของคนไทยที่ผูกพันกับสายน้ำเคยเป็นอย่างไร หนังสือ "เกิดในเรือ บันทึกความทรงจำของ ส.พลายน้อย" เล่มนี้จะพาเราไปนั่งเรือลำเล็ก ๆ ล่องย้อนไปในความทรงจำของ ส.พลายน้อย หรือสมบัติ พลายน้อย ศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์ ที่เติบโตขึ้นมาในเรือริมคลองที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จึงเล่าเรื่องราวของชาวเรือได้อย่างใกล้ชิดและละเอียดลออจากประสบการณ์ตรงของตัวเอง

เนื้อหาพาไปรู้จักกรุงเก่าพระนครศรีอยุธยาในฐานะเมืองอู่ข้าวอู่น้ำ และภาพของเมืองไทยในยุคที่ผู้คนยังเรียกกันว่าเป็น "เวนิสตะวันออก" เมื่อแม่น้ำลำคลองยังเป็นเส้นทางสัญจรและเป็นสายใยหล่อเลี้ยงชีวิตของผู้คนทุกวัย ทว่าริมน้ำแบบเดิมก็ค่อย ๆ เลือนหายไปเมื่อราว 30–40 ปีก่อน เพราะทั้งธรรมชาติและบ้านเมืองเปลี่ยนไปแล้ว การกลับมาเล่าเรื่องเหล่านี้จึงเหมือนการเก็บรักษาภาพชีวิตเก่าไว้ไม่ให้สูญ

เรื่องราวในเล่มครอบคลุมความรู้เรื่องเรือไว้อย่างกว้างและลึก ทั้งประเภทของเรือ ภาษาและประเพณีความเชื่อของชาวเรือ ตลอดจนวิถีชีวิตของชาวเรือกับคนริมน้ำ ผู้อ่านจะได้เรียนรู้วิชาของคนบนเรือตั้งแต่การหัดว่ายน้ำ การรักษาเรือ การขึ้นคานและการซ่อมเรือ ไปจนถึงความเสี่ยงภัยที่ชาวเรือต้องเผชิญ รวมทั้งเรื่องราวของแม่ย่านาง และรายละเอียดของเรือชนิดต่าง ๆ อย่างเรือขุด เรือหางแมงป่อง เรือต่อ เรือสำปั้น เรือกลไฟ ส่วนประกอบของเรือ สวะ และของเล่นของเด็กชาวเรือ

อีกด้านหนึ่งที่หนังสือบันทึกไว้อย่างอบอุ่นคือเรื่องของโรงเรียนและสังคมชาวน้ำ ทั้งการไปโรงเรียน นักเรียนโรงเรียนวัด บรรยากาศระหว่างทางไปโรงเรียน เทศกาลหน้าน้ำ เรื่องราวในวัยเรียน และการเที่ยวทุ่ง ซึ่งสะท้อนชีวิตของเด็กคนหนึ่งที่ถือกำเนิดบนเรือและค่อย ๆ เรียนรู้โลกทั้งจากสายน้ำและจากห้องเรียน

หนังสือเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานชุดบันทึกประสบการณ์ร่วมกับ "ชีวิตตามคลอง" โดยผู้เขียนมองว่าชีวิตในเรือและแพแบบเดิมได้หายไปแล้ว จึงเป็นงานที่ชวนให้ผู้อ่านที่อยากรู้จักวิถีชีวิตริมน้ำของคนไทยในอดีต ลองเปิดตามความทรงจำของคนที่เกิดในเรือและคุ้นเคยกับเรือทุกชนิด เพื่อสัมผัสว่าโลกของสายน้ำที่หล่อเลี้ยงผู้คนนั้นเคยมีรายละเอียดของชีวิตมากมายเพียงใด