เมื่อสยามพลิกผัน: ว่าด้วยกรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่

เมื่อสยามพลิกผัน: ว่าด้วยกรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่ รวมบทความทางประวัติศาสตร์ของธงชัย วินิจจะกูล ที่ชวนผู้อ่านสำรวจการเปลี่ยนผ่านของสยามสู่ยุคสมัยใหม่ ผ่านคำถามเรื่องความต่อเนื่องและความไม่ต่อเนื่องของภูมิปัญญาในแต่ละยุค ซึ่งผู้เขียนมองว่าเป็นปริศนาที่ซับซ้อนและชวนขบคิดไม่รู้จบ

ภายในเล่ม ผู้เขียนปักหมุดศึกษาทั้งพื้นที่และเวลา หรือ space and time ที่สยามเกิดการปะทะและปรับแปรในหลายด้าน พร้อมหยิบเรื่องเล่าที่ฝังอยู่ในความคิดความเชื่อของผู้คนมาพลิกมุมอธิบายใหม่ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องดินแดนที่เชื่อกันว่าเสียไปไม่ได้แม้แต่ตารางนิ้วเดียว ภาพของวีรกษัตริย์ผู้รักษาเอกราชของชาติ ความเชื่อเรื่องความศิวิไลซ์ของไทยที่อ้างอิงอารยธรรมเก่าแก่สมัยสุโขทัย การก่อตัวของตัวตนไทยที่เกิดขึ้นได้จากการสร้างคนอื่นขึ้นในผืนดินของตน แนวคิดเรื่องพุทธศาสนาที่วางไว้เหนือศาสนาอื่น ความรู้สึกทั้งรักทั้งชังต่อตะวันตก ตลอดจนมรดกของสมบูรณาญาสิทธิราชย์ที่หลงเหลืออยู่ในประชาธิปไตยแบบไทยๆ

เนื้อหายังครอบคลุมการปะทะกันของขนบประวัติศาสตร์สองแบบ ความคับแคบของวงวิชาการไทย และข้อถกเถียงเรื่องนิติรัฐแบบไทยๆ โดยเรียงเป็นบทต่างๆ เริ่มจากกรอบมโนทัศน์พื้นฐานของสยามยุคสมัยใหม่ ตามด้วยการปรับตัวปรับใจเพื่ออยู่กับโลกตะวันตกและแนวคิดหลังตะวันตกนิยมในสยาม มนุษยศาสตร์ในสังคมไทยกับความจริงสองระดับของประวัติศาสตร์ไทย ประวัติศาสตร์นิพนธ์สมัยใหม่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่านกรณีประวัติศาสตร์ราชาชาตินิยมของไทย ความผิดของ ก.ศ.ร.กุหลาบที่ถูกตัดสินโดยนักประวัติศาสตร์อำมาตย์ การแก้ต่างในพุทธศาสนากับความเป็นมาของศาสนาเปรียบเทียบในสยาม และบททดลองเสนอว่าด้วยอภิสิทธิ์ปลอดความผิดหรือ impunity กับความเข้าใจสิทธิมนุษยชนในนิติรัฐแบบไทยๆ

สำหรับใครที่สนใจว่าความคิดความเชื่อที่เราคุ้นเคยเกี่ยวกับชาติ ศาสนา ดินแดน และความศิวิไลซ์ถูกประกอบสร้างและคลี่คลายมาอย่างไรในยุคสมัยใหม่ เล่มนี้น่าจะชวนให้ได้นั่งคิดตามและตั้งคำถามกับเรื่องที่ไม่เคยถูกตั้งคำถามอยู่บ่อยนัก