หนังสือปกเดียวกันเค้าโครงการเศรษฐกิจ

เค้าโครงการเศรษฐกิจ ของหลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) คือเอกสารทางความคิดชิ้นสำคัญที่ถูกยกร่างขึ้นหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เพื่อตอบเจตนารมณ์ของหลัก 6 ประการ โดยเฉพาะข้อที่ว่าด้วยการบำรุงความสุขสมบูรณ์ของราษฎรในทางเศรษฐกิจ รัฐบาลใหม่จะวางโครงการเศรษฐกิจแห่งชาติและไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก ตัวเอกสาร หรือที่รู้จักกันในชื่อ “สมุดปกเหลือง” นี้ ถูกเสนอต่อคณะรัฐมนตรีและคณะราษฎรในช่วงต้นปี 2476 ก่อนจะกลายเป็นชนวนของวิกฤตการเมืองครั้งแรกในระบอบรัฐธรรมนูญ

เนื้อหาของเล่มเปิดด้วยประกาศของคณะราษฎร แล้วชี้ให้เห็นความไม่เที่ยงแท้ของการเศรษฐกิจในเวลานั้น ก่อนจะวางแนวคิดเรื่องการประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎร ตลอดจนตั้งคำถามถึงแรงงานที่สูญเสียไปและกลุ่มคนที่แบกภาระหนักอยู่ในสังคม จากนั้นจึงลงรายละเอียดถึงวิธีที่รัฐบาลจะหาที่ดิน แรงงาน และเงินทุน การจัดทำรายได้และรายจ่ายของรัฐให้เข้าสู่ดุลยภาพ การแบ่งงานออกเป็นสหกรณ์ การกำหนดว่าภายในประเทศจะมีการเศรษฐกิจชนิดใดบ้าง รวมถึงแนวทางป้องกันความยุ่งยากในปัญหาเรื่องนายจ้างกับลูกจ้าง และปิดท้ายด้วยแผนเศรษฐกิจแห่งชาติกับผลสำเร็จที่เกี่ยวเนื่องกับหลัก 6 ประการ

สาระสำคัญประการหนึ่งคือการวางบทบาทให้รัฐเข้าไปประกอบการเศรษฐกิจเอง และจัดวางราษฎรให้มีสถานะคล้ายข้าราชการ เพื่อขจัดความไม่เที่ยงแท้ทางเศรษฐกิจและลดความเหลื่อมล้ำ ซึ่งเป็นแนวคิดที่พาให้ผู้เขียนถูกกล่าวหาอย่างรุนแรงว่าเป็นคอมมิวนิสต์และนำไปสู่ความขัดแย้งกับพระยามโนปกรณ์นิติธาดา นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น จนเกิดการปิดสภาผู้แทนราษฎรและงดใช้รัฐธรรมนูญในเวลาต่อมา

นอกจากตัวเค้าโครงแล้ว เล่มยังรวบรวมเอกสารสืบเนื่องที่ช่วยให้เห็นบริบทของความคิดนี้อย่างรอบด้าน ทั้งเค้าร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยการประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎร (Assurance Sociale) เค้าร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยการประกอบเศรษฐกิจ พระบรมราชวินิจฉัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รายงานการประชุมกรรมาธิการพิจารณาเค้าโครงเศรษฐกิจแห่งชาติ บันทึกเรื่องรายงานของคณะกรรมาธิการวิสามัญซึ่งสภาลงมติให้สอบสวนว่าหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นคอมมิวนิสต์หรือไม่ และรายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎรที่เกี่ยวข้อง

สำหรับใครที่สนใจอ่านประวัติศาสตร์เศรษฐกิจและการเมืองไทยผ่านตัวบทความคิดของผู้ที่อยู่เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เล่มนี้ชวนให้ค่อย ๆ ติดตามว่าแนวคิดเรื่องการจัดเศรษฐกิจโดยรัฐถูกถกเถียงและต่อรองกับอำนาจการเมืองอย่างไรในห้วงเวลาสำคัญนั้น