หนังสือปกเดียวกันวิถีแห่งความรู้แจ้ง

วิถีแห่งความรู้แจ้ง รวมข้อเขียนว่าด้วยการเจริญสติของผู้ปฏิบัติธรรมที่ปรากฏนามว่า ปราโมทย์ สันตยากร หรือที่รู้จักในนาม สันตินันท์ และอุบาสกนิรนาม เนื้อหาทั้งสี่เรื่องล้วนมุ่งเสนอแนวทางการเจริญสติหรือการทำความรู้ตัว โดยปรับระดับการอธิบายให้ต่างกันเพื่อให้ผู้อ่านเข้าถึงได้ตามความคุ้นเคยของแต่ละคน

เรื่องแรก แด่เธอผู้มาใหม่ : เรื่องเรียบง่ายและธรรมดาที่เรียกว่าธรรมะ เขียนขึ้นสำหรับผู้ที่ยังไม่คุ้นกับศัพท์ทางพระพุทธศาสนา ถัดมา แนวทางปฏิบัติธรรมโดยสังเขป ขยายความให้ลึกลงกว่าเดิม ส่วนแนวทางปฏิบัติธรรมของพระราชวุฒาจารย์ (หลวงปู่ดูลย์ อตุโล) แจกแจงวิธีการปฏิบัติแบบหนึ่งของศิษย์ผู้ได้รับคำชี้แนะแก่นคำสอนในเชิงปฏิบัติจากหลวงปู่ดูลย์ และปิดท้ายด้วยการดูจิต : ความหมาย วิธีการ และผลของการปฏิบัติ ซึ่งอธิบายในเชิงวิชาการเพื่อสร้างความเข้าใจที่ตรงกันระหว่างนักปริยัติกับนักปฏิบัติ

แก่นของหนังสืออยู่ที่การเจริญสติหรือการทำความรู้ตัวในฐานะวิถีทางตรงไปตรงมาที่สุดที่จะพาเราออกจากโลกของความคิดปรุงแต่ง ซึ่งปิดกั้นเราจากสัจธรรมที่แท้จริง เมื่อแยกตัวเองออกจากความคิดนึกได้ จิตก็มีคุณภาพพอจะมองเห็นปรมัตถธรรมที่กำลังปรากฏและเกิดดับ ทั้งจิต เจตสิก และรูปธรรมทั้งปวง และเมื่อจิตรู้แจ้งและปล่อยวางได้ ก็จะเข้าถึงสัจจะที่อยู่เหนือความปรุงแต่งทั้งหลาย หนังสือชี้ว่าการบรรลุถึงสัจจะเช่นนี้ทำไม่ได้ด้วยการปฏิบัติที่เป็นความปรุงแต่ง เช่น การทำทาน การถือศีล หรือการทำสมาธิที่ถูกต้อง สิ่งเหล่านี้มีประโยชน์และควรทำ แต่เปรียบได้เพียงการแก้อาการของโรค ยังไม่ถึงขั้นขจัดต้นตอของโรค เราจึงต้องลืมตาตื่นจากโลกของความคิดฝัน แล้วหันมาเผชิญกับปรมัตถธรรมที่กำลังปรากฏด้วยจิตที่เป็นกลาง ไม่หลงยินดียินร้าย ไม่เพ่งจ้อง และไม่เผลอเติมความคิดลงในการรับรู้ เมื่อกระแสของความปรุงแต่งเรียวเล็กจนขาดลง สภาพธรรมที่พ้นจากความปรุงแต่งก็จะปรากฏเอง

ผู้เขียนยอมรับว่าการทำความรู้ตัวเป็นสิ่งที่เราไม่คุ้นเคย เพราะคุ้นเคยแต่กับความไม่รู้ตัวและหลงอยู่ในโลกของความคิดฝัน จึงจำเป็นต้องศึกษาทำความเข้าใจแล้วลงมือปฏิบัติอย่างจริงใจ หนังสือจึงเหมาะกับผู้อ่านที่สนใจใคร่รู้ว่าการเจริญสติเกี่ยวพันกับการเห็นจิตเห็นใจของตนเองอย่างไร และอาจค่อย ๆ พิจารณาตามข้อเขียนเหล่านี้ทีละเรื่อง เพื่อเปิดพื้นที่ให้ความเข้าใจในธรรมค่อย ๆ งอกเงยขึ้นในใจของเราเอง