หนังสือปกเดียวกันภัยแห่งพระพุทธศาสนาในประเทศไทย

ภัยแห่งพระพุทธศาสนาในประเทศไทย เล่มนี้มาจากธรรมกถาที่สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) ได้บรรยายแก่ผู้สนใจใฝ่ธรรมและบุคลากรทางการแพทย์ ในงานเสวนาที่โรงพยาบาลแห่งหนึ่ง เมื่อปี 2544 ท่านเปิดเรื่องด้วยการขอให้ผู้ฟังรับฟังกันอย่างสบายใจ แต่ก็เตือนทันทีว่าอย่าปล่อยใจให้ประมาทตามไปด้วย เพราะความสบายใจมักพาใจให้เฉื่อยชา และนี่คือจุดตั้งต้นของคำถามสำคัญที่ทั้งเล่มชวนขบคิด

แก่นของเนื้อหาคือการมองภัยที่คุกคามพระพุทธศาสนาว่าไม่ได้มีด้านเดียว ท่านเปรียบศาสนาเสมือนบ้านเรือนที่ต้องดูแลทั้งภายในและภายนอก ภัยที่เกิดจากภายในนั้นสำคัญที่สุด เพราะถ้าบ้านของตนเองไม่มั่นคง ไม่มีใครมาทำอะไรก็พังได้ หรือบางทีก็ถึงกับเผาบ้านของตัวเอง แต่ถึงกระนั้นบ้านที่แข็งแรงเพียงใดก็ยังต้องระวังภัยจากภายนอก ทั้งผู้ที่มุ่งร้ายเข้ามาทำลาย ผู้ที่ปลอมแปลงหรือแอบแฝงเข้ามาอยู่ข้างในแล้วรอจังหวะทำลายทีละน้อย หรือแม้แต่คนในที่สมคบกับคนนอกเพื่อทำลายโดยไม่ให้รู้ตัว

ภาพเปรียบเรื่องไฟที่กำลังไหม้บ้านยังชี้ให้เห็นอีกแง่หนึ่ง นั่นคือเมื่อมีเหตุคุกคามเกิดขึ้นจริง คนที่เอาแต่ทำงานประจำของตนไปเรื่อย ๆ ไม่ยอมช่วยกันดับไฟ ย่อมไม่ใช่ทางที่ถูกต้อง เนื้อหาจึงไม่ใช่เพียงการชี้โทษคนอื่น แต่ชวนให้ชาวพุทธแต่ละคนสำรวจความไม่ประมาทของตนเองด้วย ว่าทำอย่างไรจึงจะรักษาจิตใจให้สบายได้ โดยไม่พลอยละเลยหน้าที่ต่อพระศาสนาและส่วนรวม

ตลอดการบรรยาย ท่านย้ำว่าการจะไม่ประมาทได้ต้องอาศัยความรู้ความเข้าใจ คือใช้ปัญญาพิจารณาสิ่งที่เกิดขึ้นทั้งดีและร้าย ไม่ปล่อยให้ความโกรธหรือความเคืองครอบงำใจ เมื่อรู้เท่าทันแล้วก็ต้องทำใจให้ผ่องใสโปร่งโล่ง ไม่ตกอยู่ในอำนาจของอารมณ์ แม้จะได้ยินเรื่องที่ไม่น่าสบายใจก็ตาม แนวคิดนี้สอดคล้องกับหัวข้อใหญ่ที่ท่านเน้นบ่อยครั้งว่า ชาวพุทธควรมีทั้งความรู้ฐานคือหลักธรรมที่มั่นคง และความรู้ทันคือเท่าทันต่อสถานการณ์และสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว

หนังสือเล่มนี้จึงเหมาะกับผู้อ่านที่สนใจความสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธศาสนากับสังคมไทย และอยากทำความเข้าใจว่าอะไรคือสิ่งที่อาจบั่นทอนความมั่นคงของศาสนาได้บ้าง หากคุณกำลังมองหาธรรมะที่ชวนให้ตั้งคำถามกับตัวเองอย่างใจเย็นและไม่ประมาท ลองเปิดเล่มนี้แล้วค่อย ๆ ติดตามความคิดของท่านไปทีละบทดูนะคะ