หนังสือปกเดียวกันพระราชชายาเจ้าดารารัศมี

เจ้าดารารัศมี พระราชชายา เล่มนี้พาเราย้อนไปรู้จักเจ้าหญิงจากราชวงศ์ทิพย์จักรแห่งนครเชียงใหม่ ผู้มีบทบาทสำคัญต่อการเชื่อมล้านนาเข้ากับสยาม เรื่องราวเริ่มตั้งแต่พระประสูติที่คุ้มหลวงกลางเวียงเชียงใหม่ ในฐานะพระธิดาของพระเจ้าอินทวิชยานนท์กับเจ้าทิพเกสร ทรงได้รับการศึกษาทั้งอักษรล้านนา สยาม และภาษาอังกฤษ ตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีจนรอบรู้ และยังโปรดการทรงม้าอีกด้วย

เมื่อพระชนมายุได้ 11 พรรษา พระบิดาได้จัดพิธีโสกันต์อย่างยิ่งใหญ่ ซึ่งนับเป็นครั้งแรกในล้านนา ต่อมาเมื่อตามเสด็จพระบิดาลงมากรุงเทพฯ พระองค์ได้ถวายตัวรับราชการฝ่ายในเป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และประทับอยู่ภายใต้พระราชอุปถัมภ์ของพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระองค์มีพระราชธิดาคือพระองค์เจ้าวิมลนาคนพีสี แต่ทรงเจริญพระชันษาได้เพียง 3 ปีเศษก็สิ้นพระชนม์

หลังพระบิดาถึงแก่พิราลัย พระองค์ได้กราบบังคมทูลลากลับไปเยี่ยมพระประยูรญาติและถวายความเคารพพระอัฐิของพระบิดา และได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศจากเจ้าจอมมารดาขึ้นเป็นพระราชชายาเจ้าดารารัศมี แต่เพียง 10 เดือนหลังเสด็จกลับจากเชียงใหม่ พระองค์ต้องทรงประสบความเศร้าโศกครั้งใหญ่เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ต่อมาจึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเสด็จกลับนครเชียงใหม่ และใช้ชีวิตอย่างสงบ ณ พระตำหนักดาราภิรมย์ จนสิ้นพระชนม์ด้วยโรคปอดเมื่อปี 2476 รวมพระชันษา 60 ปี

อีกแง่มุมที่หนังสือให้ความสำคัญ คือบทบาทของพระองค์ในฐานะผู้นำการอนุรักษ์วัฒนธรรมการแต่งกายของชาวล้านนา ในช่วงที่ล้านนาติดต่อกับกรุงเทพฯ และได้รับอิทธิพลจากอังกฤษผ่านการค้ากับเชียงใหม่ พระองค์ทรงให้เจ้านายและข้าราชบริพารในวังแต่งกายแบบพื้นเมืองทั้งหมด รวมทั้งพระองค์เองด้วย

สำหรับผู้อ่านที่สนใจเรื่องราวของหญิงล้านนาผู้ก้าวเข้าสู่ราชสำนักสยาม และอยากทำความเข้าใจชีวิตที่ผูกพันกับทั้งสองแผ่นดิน เล่มนี้น่าจะชวนให้ค่อย ๆ ติดตามเส้นทางของพระองค์ตั้งแต่เชียงใหม่จนถึงกรุงเทพฯ และกลับคืนถิ่นอีกครั้ง