หนังสือปกเดียวกันเจาะหาความจริง เรื่องศาสนาประจำชาติ

หนังสือเล่มนี้รวบรวมคำบรรยายพิเศษของพระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) ในเวทีสัมมนาว่าด้วยจิตสำนึกของชาวพุทธที่มีต่อพระพุทธศาสนาในฐานะศาสนาประจำชาติ โดยท่านวางจุดยืนไว้อย่างชัดเจนว่ามิได้เข้ามาเพื่อร่วมรณรงค์ในประเด็นนี้ แต่เข้ามาด้วยความเป็นห่วง เพราะเห็นว่าเรื่องนี้เกี่ยวพันกับพระพุทธศาสนาที่ชาวพุทธเคารพนับถือและส่งผลต่อประโยชน์สุขของส่วนรวม หากทำดีก็เกิดคุณูปการกว้างขวาง แต่หากทำไม่รอบคอบก็อาจก่อผลเสียได้มาก

เนื้อหาชวนให้ผู้อ่านคิดต่อไปจากคำถามง่าย ๆ ที่หลายคนเคยได้ยิน นั่นคือเมื่อคนไทยส่วนใหญ่นับถือพุทธศาสนา เหตุใดสังคมไทยจึงยังเต็มไปด้วยปัญหา และเมื่อมีผู้ติเตียนว่าความตกต่ำต่าง ๆ มาจากการนับถือศาสนานี้ การประกาศให้เป็นศาสนาประจำชาติจะยิ่งซ้ำเติมหรือไม่ ท่านจึงตั้งข้อสังเกตถึงความอ่อนแอของชาวพุทธที่รวมตัวกันไม่ค่อยติด ไม่มีจุดรวมใจและเป้าหมายสูงสุดร่วมกันในยามที่สังคมพร่ามัวสับสน และชี้ให้เห็นความเสี่ยงสองด้าน คือความแตกแยกทางความคิดเห็นแม้ในหมู่ชาวพุทธด้วยกันเอง และความประมาทหลงระเริงเมื่อได้ชื่อว่าเป็นศาสนาประจำชาติแล้วจนเลิกทำสิ่งที่ควรทำ

สาระสำคัญจึงอยู่ที่การชวนมองให้รอบด้านก่อนตัดสินใจผลักดันเรื่องใด ๆ ท่านเสนอเงื่อนไขว่าผู้ทำต้องเห็นชัดอย่างน้อยสองประการ คือประโยชน์ที่พระพุทธศาสนาจะได้รับจริงจากบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ และแนวทางที่จะใช้บทบัญญัตินั้นเป็นฐานทำสิ่งดีงามต่อไป ไม่ใช่หยุดเพียงแค่ได้ชื่ออยู่ในกฎหมาย รวมทั้งต้องคิดถึงผล both กรณีสำเร็จและไม่สำเร็จ โดยไม่จมอยู่กับการเถียงกันย้อนหลังหรือความผิดหวัง แต่ใช้ทุกสถานการณ์เป็นบทเตือนใจและปลุกใจให้ชาวพุทธร่วมแรงร่วมใจกันอย่างจริงจังยิ่งขึ้น

อีกแง่หนึ่งที่หนังสือหยิบขึ้นมาคือลักษณะของอุดมธรรมหรืออุดมการณ์ที่จะนำจิตสำนึกของสังคม สิ่งนั้นต้องเอื้อเฟื้อ ไม่บีบคั้นกลุ่มชนที่นับถือศาสนาต่างออกไป และไม่เพียงไม่เบียดเบียนแต่ควรเกื้อกูลกันด้วย ผู้อ่านที่สนใจคำถามเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างศาสนากับรัฐ และอยากติดตามว่าท่านมองความรับผิดชอบของชาวพุทธต่อสังคมไทยไว้อย่างไร น่าจะได้ลองเปิดเล่มนี้แล้วค่อย ๆ คิดตามทีละประเด็น