หนังสือปกเดียวกันพุทธศาสนา ในฐานะเป็นรากฐานของวิทยาศาสตร์

หนังสือเล่มนี้พาเรามานั่งคุยกันเรื่องใหญ่ที่หลายคนอาจคิดว่าอยู่คนละโลก นั่นคือพุทธศาสนากับวิทยาศาสตร์ โดยเนื้อหาพัฒนามาจากปาฐกถาพิเศษที่สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) ได้แสดงไว้ในโอกาสวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ ณ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ท่านค่อย ๆ คลี่ให้เห็นว่าทั้งสองศาสตร์นี้มีจุดร่วม จุดต่าง เป้าหมาย และขอบเขตของตัวเองอย่างไร เริ่มตั้งแต่การปรับท่าทีและทำความเข้าใจกันก่อน ไปสู่การมองวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในแง่ความสดใสที่แฝงความสับสน คุณค่าที่ถูกสงสัย และความรู้สึกแปลกหน้ากับธรรมชาติที่วิทยาศาสตร์เองก็มี จากนั้นจึงย้อนดูเบื้องหลังกำเนิดและพัฒนาการของวิทยาศาสตร์ ทั้งคุณค่าและความคิดที่ผลักดันมันมา ตลอดจนเส้นทางที่ศาสนากับวิทยาศาสตร์เคยเริ่มต้นร่วมกันแล้วค่อย ๆ แยกห่างจากกัน

ในส่วนที่ลึกขึ้น ท่านสำรวจว่าพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งธรรมชาติและการรู้ธรรมชาติด้วยปัญญา ต่างจากศาสนาที่เน้นการอ้อนวอนอย่างไร และชี้ให้เห็นจุดร่วมอย่างเรื่องศรัทธา ซึ่งเป็นทั้งจุดที่พุทธศาสนาบรรจบกับวิทยาศาสตร์และเป็นจุดที่แยกออกจากศาสนาอื่น พร้อมกันนั้นก็วิเคราะห์ว่าวิธีเข้าถึงความรู้และความจริงของทั้งสองฝ่ายตรงกันตรงไหนและเน้นต่างกันตรงไหน มีบทที่น่าสนใจอย่าง "สุดแดนวิทย์ เข้ามาจ่อแดนจิต" ที่พูดถึงขีดวิสัยของวิทยาศาสตร์ เมื่อโลกวัตถุยังเป็นแดนที่วิทยาศาสตร์ไปไม่จบ และจริยธรรมคือด่านหน้าที่รออยู่

ท้ายเล่มมีข้อเสนอเพื่อการพัฒนาวิทยาศาสตร์ ทั้งการยอมรับความไม่เพียงพอของมัน การจัดปรับเรื่องคุณค่าให้ถูก และการมองปัญหาที่ถ่วงการพัฒนาวิทยาศาสตร์ในสังคมไทย เช่น การมีวัฒนธรรมเทคโนโลยีแต่ขาดวัฒนธรรมวิทยาศาสตร์ หรือการมองความเจริญแบบนักเสพผลมากกว่านักสร้างเหตุ ใครที่เคยสงสัยว่าศรัทธากับเหตุผลอยู่ด้วยกันได้ไหม หรืออยากเห็นบทสนทนาระหว่างสองศาสตร์นี้อย่างใจเย็น ลองเปิดเล่มนี้แล้วค่อย ๆ ติดตามความคิดของท่านไปด้วยกันดูนะ