เรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง

หนังสือ "เรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง" ของ ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ชวนเราทำความเข้าใจแนวคิด Transformative Learning หรือการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง ซึ่งมองว่าการเรียนรู้ที่แท้จริงไม่ได้เกิดจากการถ่ายทอดความรู้เป็นก้อนๆ จากตำราหรือผู้รู้มาใส่ไว้ในตัวผู้เรียน แต่ต้องเริ่มจากการลงมือทำ ประสบการณ์จริง และการได้ไตร่ตรองสิ่งที่เกิดขึ้น

เนื้อหาของเล่มนี้เกิดจากการที่ผู้เขียนนำหนังสือ Transformative Learning in Practice ของ Jack Mezirow และ Edward W. Taylor มาตีความทีละบท แล้วเรียบเรียงเป็นบทความบล็อกจำนวน 26 ตอน หนังสือจึงพาผู้อ่านเดินไปตามความคิดของการเปลี่ยนแปลงในระดับบุคคล ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเราต้องท้าทายกรอบความคิดและคุณค่าเดิมของตัวเอง ผ่านการตรวจสอบด้วยข้อมูลใหม่และการหาเหตุผล จนนำไปสู่การมองเห็นมุมมองใหม่ๆ ในช่วงต้น ผู้เขียนค่อยๆ ปูพื้นด้วยทฤษฎีต่างๆ ที่เปรียบเหมือนชิ้นส่วนของภาพ ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจแนวคิดและแนวทางการสร้างสภาวะที่เอื้อต่อการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง

แก่นของแนวคิดนี้อยู่ที่ความรู้สึก ประสบการณ์ และตัวตนภายในของผู้เรียน โดยมีการไตร่ตรอง (reflection) เป็นเครื่องมือสำคัญ ทั้งการคิดทบทวนด้วยตัวเอง และการถูกกระตุ้นให้คิดจากคนรอบข้าง เช่น พ่อแม่ ครู หรือเพื่อน ซึ่งทำได้ผ่านการฟังอย่างลึกซึ้งและการตั้งคำถามที่ช่วยให้เราตรวจทานความรู้สึกภายในของตัวเอง บทบาทของผู้ช่วยเรียนรู้ (facilitator) จึงสำคัญไม่แพ้เนื้อหาที่จะเรียน

นอกจากเรื่องแนวคิดแล้ว หนังสือยังชวนมองกลับไปที่ระบบการศึกษาไทย ผู้เขียนตั้งคำถามถึงวิธีเรียนแบบสั่งสอนและการยัดความรู้ พร้อมพูดถึงว่าการเปลี่ยนแปลงควรเกิดขึ้นได้จริงในห้องเรียนอย่างไร ไม่ใช่เพียงในทฤษฎี ทั้งหมดนี้เป็นการเปิดบทสนทนาให้ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ทุกกลุ่มได้ร่วมคิดไปด้วยกัน

หากคุณสนใจว่าการเรียนรู้จะช่วยเปลี่ยนทั้งตัวเราและสังคมได้อย่างไร ลองเปิดอ่านไปตามความคิดของผู้เขียนทีละช่วง แล้วดูว่าแนวคิดเหล่านี้จะเชื่อมโยงกับประสบการณ์ของคุณอย่างไรบ้าง