พระราชประวัติ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 พระราชสมภพเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2447 มีพระนามเดิมว่าหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ เป็นพระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงอาภาพรรณี ผู้ใกล้ชิดเรียกขานพระองค์ว่า “ท่านหญิงนา” เมื่อพระชันษาได้ 2 ปี พระบิดาน้อมนำไปถวายตัวแด่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ผู้ทรงเป็น “สมเด็จป้า” ซึ่งทรงอบรมสั่งสอนทั้งขนบธรรมเนียมราชสำนักและการศึกษาแบบสมัยใหม่ ต่อมาทรงเข้าศึกษาที่โรงเรียนราชินี และเมื่อประทับ ณ วังพญาไทซึ่งอยู่ไกลจากโรงเรียน จึงโปรดให้พระอาจารย์มาถวายพระอักษรที่พระตำหนักแทน เสด็จไปสอบไล่ที่โรงเรียนตามกำหนด นอกจากวิชาการแล้วยังทรงเรียนรู้งานหัตถศิลป์ที่สืบทอดในราชสำนัก และเมื่อพระชันษา 11 ปี ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประกอบพิธีเกษากันต์ตามโบราณราชประเพณี

ความผูกพันกับพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเริ่มจากเมื่อสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ เสด็จมาเฝ้าสมเด็จพระบรมราชชนนีอยู่เสมอ จึงได้พบปะพระนัดดาหลายพระองค์รวมทั้งหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี จนบังเกิดพระราชหฤทัยรักใคร่ผูกพัน และมีพระราชหัตถเลขากราบบังคมทูลขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตอภิเษกสมรส การอภิเษกจัดขึ้น ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2461 หลังจากนั้นทั้งสองพระองค์ประทับที่วังศุโขทัยริมคลองสามเสน ก่อนที่พระสวามีจะเสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติสืบต่อมา

เมื่อทรงเป็นพระบรมราชินี พระองค์ได้รับการยกย่องว่าเป็นพระราชินีพระองค์แรกแห่งระบอบประชาธิปไตยในประเทศไทย ทรงเปี่ยมด้วยพระราชหฤทัยประชาธิปไตยและความห่วงใยต่อปวงประชาไม่น้อยไปกว่าพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว คำประกาศสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2468 ยืนยันถึงความซื่อตรงจงรักที่ทรงมีต่อพระองค์ ทั้งการปฏิบัติบำรุงในยามสุขและรักษาพยาบาลในยามประชวร แม้ต้องเสด็จไปประทับในต่างประเทศก็ไม่ย่อท้อต่อความยากลำบาก นับเป็นคู่ร่วมทุกข์ร่วมสุขมาโดยตลอด

ภาพของพระราชินีคู่พระบารมีปรากฏชัดในคราวคับขันเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ขณะประทับอยู่ที่พระราชวังไกลกังวล หัวหิน ทรงกราบทูลเมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงหารือว่า “เราต้องกลับกรุงเทพฯ ให้ได้” ด้วยน้ำพระทัยเด็ดเดี่ยวมั่นคง ต่อมาทั้งสองพระองค์เสด็จไปประทับที่ประเทศอังกฤษเพื่อทรงรับการรักษาพระเนตร ระหว่างนั้นพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระประชวรเนือง ๆ แต่สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณียังทรงปรนนิบัติอย่างใกล้ชิดเสมอมา

ในด้านพระราชจริยวัตรและพระราชนิยม ทั้งสองพระองค์ทรงสนพระราชหฤทัยด้านการถ่ายภาพและภาพยนตร์ ด้านดนตรี ด้านกีฬา และการทรงพระอักษร รวมทั้งมีสิ่งของสะสมส่วนพระองค์ที่สะท้อนพระอุปนิสัยอันหลากหลาย อีกทั้งยังปรากฏเรื่องราวการประทับที่สวนบ้านแก้ว จังหวัดจันทบุรี ซึ่งเป็นช่วงหนึ่งของพระชนม์ชีพที่เกี่ยวเนื่องกับท้องถิ่น และมีผู้รวบรวมพระฉายาลักษณ์ พระราชประวัติ ตลอดจนพระราชกรณียกิจไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา

สำหรับผู้อ่านที่สนใจชีวิตของพระบรมราชินีผู้อยู่เคียงข้างพระมหากษัตริย์ในยามบ้านเมืองผันแปร เล่มนี้น่าจะเปิดให้ค่อย ๆ ทำความรู้จักทั้งพระราชจริยวัตรและน้ำพระทัยที่มั่นคงของพระองค์ทีละบททีละตอน