สันติ - พระยาประมวญวิชาพูล (ที่ระลึกงานศพนางเติมศรี สัณฑ์พิทักษ์)

ถ้าคุณสนใจหนังสือที่พิมพ์ขึ้นเพื่อทำบุญและระลึกถึงคนในครอบครัว หนังสือเล่มนี้ชื่อ "สันติ" ประพันธ์โดยพระยาประมวญวิชาพูล จัดเป็นหนังสืองานศพหรือหนังสืออนุสรณ์ที่พิมพ์แจกเป็นธรรมบรรณาการ โดยนายพัฒน์ สัณฑ์พิทักษ์ ได้จัดพิมพ์ขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกในการฌาปนกิจศพมารดาของตน คือ นางเติมศรี สัณฑ์พิทักษ์ ซึ่งมีชีวิตอยู่ระหว่างปี พ.ศ. 2423–2497 พิธีฌาปนกิจจัดขึ้น ณ เมรุวัดแก้วฟ้าล่าง ถนนสี่พระยา พระนคร เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2498

การพิมพ์หนังสือแจกในงานศพเช่นนี้เป็นธรรมเนียมที่คนไทยรู้จักกันดี คือแทนที่จะแจกของชำร่วยทั่วไป เจ้าภาพเลือกมอบหนังสือซึ่งมีเนื้อหาสาระทางธรรมะให้ผู้มาร่วมงานได้นำกลับไปอ่านที่บ้าน หนังสือลักษณะนี้จึงมักเชื่อมโยงกับศาสนาพุทธและ主题เกี่ยวกับความสงบ การปล่อยวาง และการทำความดี ตลอดจนการรำลึกถึงผู้ล่วงลับ ซึ่งเป็นแก่นเดียวกับที่ชื่อเรื่อง "สันติ" สื่อไว้ แต่ต้องบอกตามตรงว่าเท่าที่หลักฐานยืนยันได้ เราทราบเพียงว่าหนังสือเล่มนี้เป็นธรรมบรรณาการในงานฌาปนกิจศพของคุณแม่เติมศรี สัณฑ์พิทักษ์ และเป็นผลงานของพระยาประมวญวิชาพูลเท่านั้น รายละเอียดภายในเล่ม ไม่ว่าจะเป็นบทความ หัวข้อธรรมะ หรือภาพประกอบ ยังไม่มีข้อมูลยืนยันเพียงพอที่จะเล่าให้ฟังอย่างเจาะจง

สำหรับผู้อ่านที่ชื่นชอบหนังสืออนุสรณ์งานศพและสิ่งพิมพ์เก่า เล่มนี้น่าสนใจในฐานะหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของสังคมไทยยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ที่ยังคงหล่อเลี้ยงความเชื่อเรื่องบุญกุศลและการทำความดีเพื่ออุทิศให้ผู้จากไป อีกทั้งยังเป็นตัวอย่างของความตั้งใจของลูกที่อยากทำอะไรบางอย่างเพื่อแม่ในวาระสุดท้าย หนังสือแบบนี้มักถูกเก็บไว้ในหอสมุดและห้องสมุดของวัดต่าง ๆ ดั่งที่ระบุว่าอยู่ในกลุ่มหนังสืออนุสรณ์งานศพของวัดบวรนิเวศวิหาร จึงเป็นทั้งของที่ระลึกและแหล่งค้นคว้าสำหรับผู้สนใจวัฒนธรรมการพิมพ์ของไทยในสมัยนั้น

ถ้าเรื่องราวของหนังสือที่พิมพ์ขึ้นด้วยความรักและการระลึกถึงคนในครอบครัวแบบนี้ทำให้คุณอยากเปิดดูสักครั้ง ก็ขอเชิญลองอ่าน "สันติ" ของพระยาประมวญวิชาพูล ดูนะคะ แล้วค่อย ๆ พิจารณาว่า ในวาระสุดท้ายของชีวิตคนคนหนึ่ง ความสงบและความดีที่ทิ้งไว้ให้คนข้างหลัง อาจเป็นสิ่งที่งดงามกว่าที่เราคิด