บทแนะนำสกุลความคิดหลังโครงสร้างนิยม

หนังสือ "บทแนะนำสกุลความคิดหลังโครงสร้างนิยม" ของไชยรัตน์ เจริญสินโอฬาร เล่มนี้พาเรามาทำความรู้จักสกุลความคิดที่มีอิทธิพลอย่างมากต่อการปรับภูมิทัศน์ทางปัญญาของสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 โดยเนื้อหาอธิบายแนวคิดหลังโครงสร้างนิยมอย่างเป็นระบบ ผ่านกรอบความคิดของนักคิดฝรั่งเศส 6 คน ได้แก่ ฌาคส์ แดร์ริดา, ฌาคส์ ลากอง, มิเชล ฟูโกต์, ฌ็อง-ฟร็องซัวส์ ลีโยตาร์ด, ชีลส์ เดอเลิซ และเฟลิกซ์ กัตตารี

เนื้อหาของเล่มนี้เริ่มจากการปูพื้นฐานความเป็นมาและความสำคัญของสกุลความคิดสายฝรั่งเศสร่วมสมัย ซึ่งเคลื่อนจากโครงสร้างนิยมภายใต้อิทธิพลของนิตเช ไปสู่การทำความเข้าใจสาระสำคัญของหลังโครงสร้างนิยม ทั้งความแตกต่างระหว่างโครงสร้างนิยมกับหลังโครงสร้างนิยม จุดแตกหักที่สำคัญคือความคิดเรื่องสัญญะของซอสซูร์ ตลอดจนจุดร่วมสำคัญของนักคิดในสายนี้ ทั้งการไม่เชื่อในฐานราก ศูนย์กลาง และองค์รวม การไม่เชื่อใน "การปรากฏที่สมบูรณ์" และการวิพากษ์มนุษย์ในฐานะองค์ประธานที่เป็นศูนย์กลาง

เมื่อมาถึงส่วนของนักคิดแต่ละคน หนังสือได้จัดกลุ่มให้เห็นพัฒนาการของความคิดเป็นสองรุ่น รุ่นแรกประกอบด้วยแดร์ริดา ลากอง และฟูโกต์ ส่วนรุ่นที่สองคือลีโยตาร์ด เดอเลิซ และกัตตารี ผู้เขียนได้เขียน สรุป เรียบเรียง ตัดต่อ และถ่ายทอดความหมายและความคิดของนักคิดเหล่านี้ เพื่อเปิดพื้นที่ด้านทฤษฎีและวิธีการหาความรู้ในแวดวงสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ไทยให้หลากหลายยิ่งขึ้น

ความน่าสนใจของเล่มนี้อยู่ที่การเชื่อมแนวคิดเข้ากับการนำไปใช้จริง ตั้งแต่รัฐศาสตร์แนวหลังโครงสร้างนิยม โดยยกกรณีของไมเคิล เจ. ชาพิโร และการศึกษา IR ในฐานะตัวบท ไปจนถึงภูมิศาสตร์การเมืองของสุนทรียศาสตร์ ตัวอย่างการอ่านภาพยนตร์แนวหลังโครงสร้างนิยม และการชี้ให้เห็นความแตกต่างระหว่างหลังโครงสร้างนิยมกับหลังสมัยใหม่นิยม รวมทั้งการเปิดตัวสกุลความคิดแบบหลังสมัยใหม่นิยมผ่านงานของเฟรดริค เจมสัน ก่อนจะปิดท้ายด้วยภาพรวมของญาณวิทยาและวิธีวิทยาแบบหลังโครงสร้างนิยมและหลังสมัยใหม่นิยม

สกุลความคิดนี้ตั้งข้อระแวงสงสัยอย่างถอนรากถอนโคนต่อมโนทัศน์หลักที่ยอมรับกันกว้างขวาง และมุ่งไขปริศนาว่าเหตุใดเหตุการณ์ที่เริ่มต้นด้วยลักษณะปฏิวัติจึงจบลงด้วยการกลับไปสู่สิ่งเดิม ถ้าใครกำลังสนใจว่าความคิดหลังโครงสร้างนิยมทำงานอย่างไร หรืออยากเห็นว่านักคิดหกคนนี้เชื่อมโยงกันเป็นแผนที่ทางปัญญาแบบไหน ลองเปิดเล่มนี้ดู แล้วค่อย ๆ ตามไปทีละบทว่าคำถามของพวกเขาจะพาเราไปเจออะไรในโลกของทฤษฎีที่ยังถกเถียงกันอยู่ทุกวันนี้