หนังสือปกเดียวกันปิโตรธิปไตย การครอบงำโลกด้วยปิโตรเลียม

ปิโตรธิปไตย การครอบงำโลกด้วยปิโตรเลียม โดย ประสาท มีแต้ม ชวนเรามองคำว่า “ปิโตรธิปไตย” หรือ Petrocracy อย่างจริงจัง เมื่อประชาธิปไตยคือระบอบที่ถือมติของประชาชนเป็นใหญ่ ปิโตรธิปไตยจึงหมายถึงระบอบที่ถือมติของกลุ่มทุนปิโตรเลียมเป็นใหญ่ หรือพูดให้เห็นภาพคือการครอบงำโลกด้วยปิโตรเลียมนั่นเอง

หนังสือรวบรวมบทความเกี่ยวกับพลังงานที่ชวนตั้งคำถามว่า ทำไมกลุ่มทุนปิโตรเลียมซึ่งมีขนาดใหญ่และไร้พรมแดน จึงมีอิทธิพลแผ่ไปทั่วโลกจนสามารถกำหนดทิศทางการ “พัฒนา” ของแต่ละประเทศได้ ในเมื่อปิโตรเลียมทั้งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติอยู่ลึกลงไปใต้ดินใต้ทะเลหลายพันเมตร คนธรรมดาทั่วไปย่อมไม่มีปัญญาขุดขึ้นมาใช้เองได้ ทรัพยากรนี้จึงตกอยู่ในมือกลุ่มทุนผูกขาดเพียงไม่กี่ราย และเมื่อผู้จัดการพลังงานมีอำนาจกำหนดทิศทางของประเทศและของโลก ก็ย่อมไม่ใช่เรื่องแปลกที่พลังงานทางเลือกอย่างแสงอาทิตย์ ลม และชีวมวล ซึ่งอยู่นอกสัมปทานของพวกเขา จะถูกมองข้ามหรือถูกทำให้เป็นรอง

อีกแง่หนึ่งที่หนังสือหยิบขึ้นมาคือ เมื่อพูดถึงกลุ่มทุนปิโตรเลียม ผู้เขียนหมายรวมถึงกลุ่มทุนพลังงานฟอสซิลทั้งหมด รวมถึงพ่อค้าถ่านหินด้วย เพราะเชื้อเพลิงทั้งสามชนิดนี้มีลักษณะร่วมกัน คือรวมศูนย์ได้ง่าย ผูกขาดได้ง่าย และเป็นตัวก่อให้เกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติ ตลอดจนหายนภัยต่อผู้คนทั่วโลก

น่าสนใจที่หนังสือย้อนดูสถิติการใช้พลังงานของโลกย้อนหลังราวสองร้อยปี แล้วพบว่าการใช้พลังงานเฉลี่ยต่อคนต่อปีเพิ่มขึ้นถึงสี่เท่า เมื่อสองร้อยปีก่อนพลังงานเกือบทั้งหมดมาจากเชื้อเพลิงจากสิ่งมีชีวิต โดยเฉพาะไม้ แต่ปัจจุบันกว่าครึ่งหนึ่งของพลังงานทั้งหมดมาจากปิโตรเลียม และหากนับพลังงานฟอสซิลทั้งถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติรวมกัน ก็คิดเป็นสัดส่วนราว 80% ของพลังงานทั้งหมด ขณะที่มนุษย์เพิ่งนำน้ำมันมาใช้เชิงพาณิชย์เมื่อประมาณร้อยปีมานี้เอง และกว่า 90% ของปิโตรเลียมที่ถูกใช้ไปแล้วกลับถูกใช้หลังจากปี ค.ศ. 1950 เป็นต้นมา เรื่องเล่าเชิงตัวเลขเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่าอำนาจของปิโตรเลียมก่อตัวและขยายตัวอย่างรวดเร็วเพียงใด

สำหรับประเทศไทย หนังสือชี้ให้เห็นว่าทิศทางการพัฒนาประเทศถูกกำหนดโดยพ่อค้าพลังงาน โดยมีทั้งบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) และพ่อค้าถ่านหินเป็นผู้ป้อนเชื้อเพลิงรายใหญ่ให้กับกลุ่มพ่อค้าโรงไฟฟ้า แทนที่ทิศทางสำคัญจะมาจากสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติหรือสถาบันวิชาการอย่างมหาวิทยาลัย ผู้เขียนจึงตั้งคำถามอย่างตรงไปตรงมาว่า ทิศทางการพัฒนาของเราถูกกำหนดโดยพ่อค้าพลังงาน เพื่อพ่อค้าพลังงาน มานานเกินไปแล้วหรือไม่ พร้อมทั้งอภิปรายความหมายของประชาธิปไตยทางพลังงาน ผ่านมุมมองเรื่องพลังงานหมุนเวียนและประชาธิปไตยท้องถิ่น ก่อนจะพาไปสู่การพูดถึงหายนภัยของระบอบปิโตรธิปไตย

ถ้าคุณสนใจว่าใครกันที่มีสิทธิ์กำหนดทิศทางพลังงานของประเทศและของโลก และผลที่ตามมาต่อชีวิตผู้คนเป็นอย่างไร เล่มนี้ชวนให้ค่อย ๆ ติดตามข้อคิดและคำถามที่ผู้เขียนตั้งไว้ แล้วลองนำไปคิดต่อกับสถานการณ์พลังงานรอบตัวคุณดู