การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการ

หนังสือ การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการ ของทักษ์ เฉลิมเตียรณ พาย้อนดูการเมืองไทยหลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดยเน้นบทบาทของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ตั้งแต่ก่อนการรัฐประหาร พ.ศ. 2500 จนถึงช่วงที่เขาบริหารประเทศในปี พ.ศ. 2500–2506

เนื้อหาแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนแรกว่าด้วยการกลับมามีบทบาทนำทางการเมืองของคณะทหารหลังสงคราม และกลุ่ม "สามทหารเสือ" ในช่วง พ.ศ. 2491–2500 ส่วนที่สองว่าด้วยรัฐบาลสมัยจอมพลสฤษดิ์ ครอบคลุมการแสวงหาความชอบธรรมทางการเมือง การนำระบบปกครองที่อาศัยคุณสมบัติส่วนตัวของผู้นำมาใช้ ความพยายามปรับปรุงประเทศให้ทันสมัยท่ามกลางแรงกดดันทางการเมืองระหว่างประเทศ และบทบาทของระบบราชการกับสถาบันพระมหากษัตริย์ในระบบนี้ ก่อนจะปิดท้ายด้วยบทสรุป

ผู้เขียนมองว่าระบบการเมืองที่จอมพลสฤษดิ์และพรรคพวกนำมาใช้เป็นการเปลี่ยนแปลงที่ล้มล้างระบบการเมืองซึ่งสืบทอดมาตั้งแต่ พ.ศ. 2475 และสร้างรูปแบบการปกครองที่เป็นแบบไทยมากขึ้น จอมพลสฤษดิ์ไม่ได้ศึกษาในประเทศตะวันตก และเติบโตในวิถีทหารที่มองการใช้อำนาจเป็นทางออกของความขัดแย้ง จึงเชื่อว่าการเมืองไทยควรตั้งอยู่บนหลักการที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมของไทย

ในมุมมองนี้ สังคมการเมืองถูกแบ่งเป็นสามชั้นคือรัฐบาล ข้าราชการ และประชาชน รัฐบาลควรมีอำนาจสูงสุดและดูแลเสถียรภาพของประเทศ ข้าราชการถูกวางบทบาทให้ปฏิบัติตามนโยบายจากผู้นำ ส่วนประชาชนมีบทบาททางการเมืองจำกัด และหากจะมีบทบาทก็ต้องอยู่ภายใต้การควบคุมหรือการยินยอมของรัฐบาล แนวคิดนี้สะท้อนผ่านคำขวัญที่เผยแพร่ทางวิทยุ โทรทัศน์และป้ายขนาดใหญ่ เช่น "กินดี อยู่ดี มีงานทำ"

สำหรับใครที่สนใจว่าการปกครองแบบพ่อขุนอุปถัมภ์ถูกสร้างและรักษาไว้อย่างไร หนังสือเล่มนี้ชวนให้ติดตามตั้งแต่ฐานคิดทางการเมืองไปจนถึงวิธีที่ระบบนี้พยายามสร้างความชอบธรรมให้ตัวเอง