ยาย (ไฮ ขันจันทา)

ยาย (ไฮ ขันจันทา) เป็นหนังสือที่ประชาคม ลุนาชัย ถ่ายทอดจากเรื่องจริงของยายไฮ ขันจันทา หญิงชาวอุบลราชธานีที่ลุกขึ้นต่อสู้เพื่อผืนนาของครอบครัวมาเกือบสามสิบปี ผู้เขียนนำเหตุการณ์จริงมาเรียบเรียงในรูปสารนิยาย และบันทึกการต่อสู้ครั้งนี้ไว้ในฐานะประวัติศาสตร์ส่วนหนึ่งของชุมชนชนบท

เรื่องเริ่มต้นที่บ้านโนนตาด ตำบลนาตาล กิ่งอำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งยายไฮใช้ชีวิตแบบเกษตรกรทั่วไปกับครอบครัว จนกระทั่งมีการสร้างเขื่อนห้วยละห้าโดยหน่วยงานในสังกัดกระทรวงมหาดไทยบนที่ดินราว 400 ไร่ ซึ่งเป็นที่ทำกินของครอบครัวเธอและชาวบ้านอีก 21 ครอบครัว ที่ดินของเจ้าของสามรายที่อยู่ติดกันไม่ได้รับการยินยอมให้ก่อสร้างในที่ของตน แต่ผืนนาที่ถูกน้ำท่วมกลับไม่ได้รับค่าชดเชยในตอนแรก

ความขัดแย้งทวีขึ้นเมื่อรถแทรกเตอร์เข้ามาไถนาของชาวบ้านในปี 2519 ยายไฮซึ่งขณะนั้นอายุ 47 ปีเข้าขัดขวางเหตุการณ์ครั้งนั้น และหลังจากนั้นการเรียกร้องความเป็นธรรมของเธอและญาติก็ดำเนินไปเป็นขั้นตอน ตั้งแต่ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน ปลัดอำเภอ นายอำเภอ ไปจนถึงผู้ว่าราชการจังหวัด ส.ส. รัฐมนตรี และนายกรัฐมนตรีในแต่ละสมัย โดยดำเนินควบคู่ไปกับการก่อสร้างเขื่อนที่เสร็จสมบูรณ์ในช่วงปี 2521

การต่อสู้ยืดยาวจนถึงปี 2552 เมื่อคณะรัฐมนตรีมีมติจ่ายเงินชดเชยค่าเสียโอกาสให้ยายไฮกว่า 1.2 ล้านบาท ผู้อ่านที่สนใจว่าหญิงชาวนาตัวเล็กคนหนึ่งจะยืนหยัดต่อกรกับอำนาจรัฐได้อย่างไร และชีวิตของคนในชุมชนต้องเผชิญอะไรบ้างระหว่างทาง ลองติดตามเรื่องราวของยายไฮไปพร้อมกันได้นะคะ