จดหมายจากสันคะยอม

“จดหมายจากสันคะยอม” เล่มนี้เป็นงานเขียนของ ฮิมิโตะ ณ เกียวโต นามปากกาของนักเขียนที่หลายคนรู้จักกันดีในชื่อ ลักขณา ปันวิชัย หรือ คำ ผกา ตัวเล่มเกิดจากการรวบรวมบทความคัดสรรที่เคยลงเป็นคอลัมน์ชื่อเดียวกันในสยามรัฐสัปดาหวิจารณ์ ช่วงเดือนเมษายน 2545 ถึงมิถุนายน 2546 ก่อนจะได้รับการคัดสรรต้นฉบับใหม่และจัดโครงเรื่องใหม่ในฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 โดยแบ่งเนื้อหาออกเป็นสองภาคคือ “กลับบ้าน” และ “บ้านใหม่ในบ้านเก่า” พร้อมบทความที่เพิ่มขึ้นจากฉบับแรก

เนื้อหาของเล่มพาเราไปรู้จักหมู่บ้านสันคะยอม อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ผ่านเรื่องราวในบ้านและรอบบ้าน ทั้งการกิน การเก็บผัก การฆ่าหมู การค้าขาย เพิงร้านเหล้า งานศพ ป่าช้า ตลาดนัด วิทยุ หวย ไปจนถึงเรื่องรักใคร่ของผู้คน เหล่านี้ไม่ใช่ฉากหลังที่ถูกมองผ่าน ๆ แต่เป็นชีวิตประจำวันที่ผู้เขียนหยิบขึ้นมาใคร่ครวญอย่างใกล้ชิด

แม้จะไม่ใช่หนังสืออาหารโดยสมบูรณ์ แต่กลิ่นอายของครัวสันคะยอมก็อบอวลอยู่ทั่วเล่ม ทั้งลาบ หลู้ ส้า และอาหารเหนืออื่น ๆ ที่ถ่ายทอดผ่านประสบการณ์ตรงในวัยเด็ก กระตุ้นทั้งรส กลิ่น และภาพได้อย่างมีชีวิต อาหารในเล่มจึงทำหน้าที่เป็นทั้งความทรงจำและประตูที่เปิดไปสู่ผู้คนและวัฒนธรรมของท้องถิ่น

จุดน่าสนใจอีกชั้นคือการที่ผู้เขียนนำสายตาที่ผ่านการไปเรียนที่ญี่ปุ่น กลับมามองบ้านเกิดของตนเองอีกครั้ง การเปรียบเทียบระหว่างครัวสันคะยอมกับครัวญี่ปุ่นที่เกียวโต สะท้อนมุมมองที่เข้าอกเข้าใจมากขึ้น ไม่ได้ตัดสินว่าที่ไหนดีกว่า แต่ช่วยให้เห็นคุณค่าในสิ่งที่อาจเคยมองข้ามไป

หนังสือเล่มนี้ยังเป็นภาคต่อของ “จดหมายจากเกียวโต” โดยเหตุการณ์เชื่อมต่อกัน แต่เปลี่ยนฉากจากเกียวโตมาสู่หมู่บ้านสันคะยอม ท่ามกลางความเจริญและความเป็นเมืองที่คืบคลานเข้าสู่ชุมชน โครงเรื่องหลักจึงเป็นการทบทวนและใคร่ครวญถึงการมีอยู่และความเปลี่ยนแปลงของ “บ้าน” ทั้งในทางกายภาพและเชิงคุณค่า การเขียนแนวนี้นำพาไปสู่ทัศนะเชิงวิพากษ์ต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และการกลืนกินของความเป็นเมืองที่มีต่อชุมชนชนบท ซึ่งเป็นสาส์นทางการเมืองที่บอกเล่าชีวิตชาวชนบทโดยไม่แยกจากเรื่องเล็ก ๆ ในครัวเรือน

หากคุณเป็นคนหนึ่งที่สนใจว่าบ้านเกิดและอาหารบ้าน ๆ จะเล่าเรื่องการเปลี่ยนแปลงของสังคมได้ลึกซึ้งแค่ไหน ลองเปิดจดหมายจากสันคะยอมเล่มนี้ดู แล้วค่อย ๆ ตามผู้เขียนกลับบ้านไปพร้อมกันนะคะ