อัตชีวประวัติของพระยาอนุมานราชธน

ถ้าคุณสนใจชีวิตของนักปราชญ์ไทยที่ทิ้งมรดกทางปัญญาไว้มากมาย หนังสือเล่มนี้น่าจะถูกใจไม่น้อย เพราะเป็นอัตชีวประวัติที่พระยาอนุมานราชธนหรือเสฐียรโกเศศเล่าด้วยความทรงจำของท่านเอง เริ่มตั้งแต่ครั้งเยาว์วัย วัยศึกษาเล่าเรียน การเข้ารับราชการ ไปจนถึงการทำงานเขียนหนังสือ โดยเรื่องเล่าจบลงที่การทำหนังสือร่วมกับพระสารประเสริฐหรือนาคะประทีป

เมื่ออ่านแล้วจะได้เห็นภาพชีวิตของท่านที่ผูกพันกับราชการและการค้นคว้าทางวิชาการ ทั้งการรับราชการที่กรมศุลกากร ประสบการณ์ชีวิต และผลงานอย่างการเขียนตำรับตำราให้ราชบัณฑิตยสถาน ไม่ว่าจะเป็นด้านนิรุกติศาสตร์ ศาสนาเปรียบเทียบ และประเพณีไทย รวมถึงการบัญญัติศัพท์ ซึ่งสะท้อนความสนใจอันกว้างขวางของท่าน

จุดเด่นอีกอย่างคือ เรื่องเล่าเหล่านี้ไม่ได้อยู่แค่ตัวบุคคล แต่เปิดหน้าต่างให้เห็นสภาพบ้านเมือง สังคม และวิถีชีวิตของผู้คนในสมัยนั้น ตลอดจนเรื่องราวของบุคคลสำคัญที่ท่านเกี่ยวข้องด้วย จึงเป็นทั้งบันทึกชีวิตและภาพสะท้อนยุคสมัยไปพร้อมกัน

ผลงานที่ท่านสร้างสรรค์ยังครอบคลุมหลากหลายด้าน ทั้งภาษา วรรณคดี ศาสนา วัฒนธรรม ประเพณี ศิลปะ ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ชีวประวัติบุคคลสำคัญ และงานแปล จนเป็นที่ยอมรับในระดับสากล โดยได้รับการยกย่องจากยูเนสโกด้านผลงานศิลปวัฒนธรรม

อีกมุมหนึ่งที่ทำให้เห็นตัวตนของท่านชัดขึ้น คือส่วนที่รวบรวมบทสัมภาษณ์ของเสฐียรโกเศศ และข้อเขียนอย่าง "พระยาอนุมานราชธนที่ข้าพเจ้ารู้จัก" ซึ่งเล่าชีวิตของท่านตั้งแต่วัยเด็ก การรับราชการ ผลงานต่าง ๆ ไปจนถึงรายชื่อบุตรธิดา ผ่านสายตาของผู้ที่รู้จักท่าน จึงเป็นภาพชีวิตที่ได้ทั้งจากมุมของเจ้าตัวและจากคนรอบข้าง

ถ้าคุณอยากค่อย ๆ ตามไปรู้จักความคิดและเส้นทางชีวิตของนักปราชญ์คนสำคัญผ่านความทรงจำของท่านเองและของผู้ที่ใกล้ชิด ลองเปิดหนังสือเล่มนี้ดูสักบท แล้วค่อย ๆ อ่านไปเรื่อย ๆ อาจพบแง่มุมของยุคสมัยที่ชวนให้คิดตามได้ไม่น้อยเลย