ศาสตร์ อศาสตร์: เข้ามาข้างนอก ออกไปข้างใน

หนังสือ "ศาสตร์ อศาสตร์: เข้ามาข้างนอก ออกไปข้างใน" เล่มนี้เป็นงานรวมบทความทางวิชาการที่จัดพิมพ์ขึ้นเนื่องในโอกาสครบรอบ 50 ปีของคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยมี จันทนี เจริญศรี เป็นบรรณาธิการและผู้เขียนบทนำของเล่ม เนื้อหาชวนตั้งคำถามกับข้อท้าทายร่วมสมัยของสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ทั้งในฐานะศาสตร์สมัยใหม่ที่เป็นผลผลิตของความทันสมัย และในฐานะศาสตร์ที่ศึกษาภาวะสมัยใหม่ด้วย

แก่นสำคัญที่หนังสือหยิบขึ้นมาถกคือ ภววิทยาแบบสมัยใหม่ที่แบ่งแยกโลกธรรมชาติออกจากโลกของความหมาย ซึ่งนำไปสู่การแบ่งแยก "ศาสตร์" (วิทยาศาสตร์) ออกจาก "อศาสตร์" ที่ครอบคลุมปรัชญา มนุษยศาสตร์ ความเชื่อทางศาสนา ขนบประจบประเพณี และอุดมการณ์ บทบรรณาธิการยังชี้ว่าการแบ่งแยกนี้ถูกตอกย้ำผ่านกระบวนการจัดระเบียบทางวิชาการที่ให้ความสำคัญกับความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ซึ่งแม้ช่วยให้แต่ละสาขาก้าวหน้า แต่ก็จำกัดการรับรู้และวิธีศึกษาโลกของเราไปด้วย

เพื่อคลี่คลายข้อท้าทายนี้ หนังสือหยิบแนวคิดของ อัลเฟรด นอร์ธ ไวท์เฮ้ด เรื่องการผ่าธรรมชาติเป็นสองและปรัชญากระบวนการ รวมถึงปรัชญาของฌีลล์ เดอเลซ และทฤษฎีเครือข่ายผู้แสดง (Actor-Network Theory) มาใช้เป็นเครื่องมือในการคิด บทความในเล่มครอบคลุมหัวข้อหลากหลาย ตั้งแต่ปาฐกถาเรื่องศาสตร์กับสหวิทยากรของเสมอชัย พูลสุวรรณ ไปจนถึงประวัติศาสตร์กับความหมาย มานุษยวิทยา ณ จุดเปลี่ยนทางภววิทยาของโกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ และข้อถกเถียงว่าด้วยความไม่(เคย)เป็นสมัยใหม่ของศาสตร์และอศาสตร์ผ่านแนวคิดของบรูโน ลาตูร์ โดยจักรกริช สังขมณี

สำหรับผู้อ่านที่สนใจว่าสังคมวิทยาและมานุษยวิทยากำลังยืนอยู่ตรงไหนในโลกปัจจุบัน และอยากคิดตามไปกับคำถามว่าเส้นแบ่งระหว่างศาสตร์กับอศาสตร์นั้นมั่นคงจริงหรือไม่ เล่มนี้เปิดพื้นที่ให้ค่อย ๆ สังเกตว่าองค์ความรู้ที่เราคุ้นเคยถูกประกอบสร้างขึ้นมาอย่างไร และอะไรคือสิ่งที่อาจหลุดหายไปเมื่อเราจัดระเบียบโลกด้วยความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง