โลกพระศรีอารย์ของปรีดี พนมยงค์

หนังสือ "โลกพระศรีอารย์ของปรีดี พนมยงค์" ผลงานแปลและเรียบเรียงของ ดร.ไมตรี เด่นอุดม จากต้นฉบับ Sous-Développement et Utopie au Siam ของ P. Fistie ชวนผู้อ่านย้อนกลับไปสำรวจรากทางความคิดที่เชื่อมโยงแนวคิด "พระศรีอาริย์" เข้ากับการเมืองไทยในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475

เนื้อหาของเล่มพาไปทำความรู้จักบุคคลสำคัญที่เข้าร่วมการอภิวัฒน์เมื่อ 24 มิถุนายน 2475 พร้อมทั้งเปรียบเทียบสถานการณ์ของไทยกับตุรกี เพื่อให้เห็นภาพบริบททางสังคมและการเมืองที่ซ้อนทับกันอยู่ในช่วงเวลานั้น รวมถึงอธิบายปัญหาการเมืองภายในราชสำนักของพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นฉากหลังสำคัญที่ส่งผลต่อทิศทางของการเปลี่ยนแปลง

อีกส่วนที่น่าสนใจคือการวิเคราะห์โครงสร้างสังคมไทย ทั้งปฏิกิริยาของชนชั้นต่าง ๆ ที่มีต่อการอภิวัฒน์ 2475 และเค้าโครงเศรษฐกิจของราษฎรที่เกิดขึ้นในเวลาต่อมา ผู้เขียนยังตั้งคำถามถึงเค้าโครงสมุดปกเหลืองของหลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) ว่าคำนึงถึงสภาพจริงของสังคมเพียงใด และจะปรับประยุกต์ใช้กับสังคมไทยได้อย่างไร ตลอดจนชวนมองช่วงเปลี่ยนผ่านสำคัญนี้เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์ปัจจุบันและคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นข้างหน้า

แนวคิด "พระศรีอาริย์" ถูกถักทอไว้ในเล่มในฐานะกรอบทางความเชื่อที่แพร่หลายในสังคมไทยและอุษาคเนย์ ใช้เป็นคำอธิบายความทุกข์ยากและความหวังของราษฎร โดยเฉพาะในบริบทของขบถผู้มีบุญอีสาน ที่สะท้อนการต่อต้านระบอบรวมศูนย์อำนาจในสมัยสมบูรณาญาสิทธิราช ปรีดี พนมยงค์ได้นำแนวคิดนี้มาใช้ในประกาศคณะราษฎรฉบับที่ 1 และขยายความในเค้าโครงการเศรษฐกิจ โดยแปลความหมายของยุคพระศรีอาริย์ว่าเป็นสังคมที่ราษฎรมีงานทำ มีความเสมอภาค และหลุดพ้นจากความอดอยาก หนังสือเล่มนี้จึงชี้ให้เห็นว่าการกล่าวหาเค้าโครงการเศรษฐกิจว่าเป็นคอมมิวนิสต์เป็นผลจากการบิดเบือนทางการเมือง เพราะแนวคิดพระศรีอาริย์มีอยู่ในสังคมไทยมาก่อนที่อิทธิพลมาร์กซิสม์จะเข้ามา

ถ้าใครสนใจการเมืองไทยในยุคเปลี่ยนผ่าน หรืออยากทำความเข้าใจว่าความเชื่อทางศาสนาสัมพันธ์กับความคิดเรื่องความเสมอภาคและการเปลี่ยนแปลงสังคมได้อย่างไร เล่มนี้น่าจะชวนให้ได้ลองเปิดอ่านและค่อย ๆ ตามรอยความคิดของปรีดี พนมยงค์ไปด้วยกัน