ปัจฉิมชีวิตของรัผฐบุรุษอาวุโสปรีดี พนมยงค์ ความทรงจำจากบ้านชานกรุงปารีส

หนังสือเล่มนี้พาเราย้อนไปสู่ช่วงปลายชีวิตของปรีดี พนมยงค์ รัฐบุรุษอาวุโส ผู้ใช้เวลาสิบสองปีสุดท้ายในบ้านหลังหนึ่งที่เมือง Antony ชานกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ผ่านสายตาของ จินดา ศิริมานนท์ ซึ่งเดินทางไปพักที่บ้านอองโตนีแห่งนั้นราวกลางเดือนเมษายน 2526 เป็นเวลาประมาณสองสัปดาห์ หลังไม่ได้พบปรีดีมานานกว่า 34 ปี และเพียงสี่วันหลังทั้งสองอำลากลับ ปรีดีก็ถึงแก่อสัญกรรม บันทึกชุดนี้จึงกลายเป็นเสมือนจดหมายเหตุของบ้านหลังนั้น ทั้งในฐานะหลักฐานสำคัญของประวัติศาสตร์ช่วงปลายชีวิตของรัฐบุรุษอาวุโส และในฐานะเรื่องเล่าที่เปี่ยมด้วยความทรงจำ

ผู้เขียนบรรยายอาณาบริเวณและภายในบ้านอย่างละเอียด ตั้งแต่ประตูและรั้วเหล็ก ที่ตั้งเลขที่ 173 Avenue Aristide Briand ซึ่งต่อมาเปลี่ยนเป็น 27 Avenue Raymond Aaron เมือง Antony ไล่เรียงเป็นชั้น ๆ ของบ้าน ชั้นบนมีห้องนอนแขกที่สุภาและจินดาพัก รวมทั้งห้องเก็บหนังสือและห้องสมุดของปรีดี ชั้นใต้ดินมีห้องของสุดา บุตรสาว และห้องแม่ครัว ส่วนชั้นล่างเป็นห้องครัว ห้องที่ผู้เขียนเรียกว่าห้องอเนกประสงค์ซึ่งใช้รับแขก รับประทานอาหาร นั่งเล่น และตรวจต้นฉบับ รวมถึงห้องทำงานและห้องนอนที่ต่อเติมใหม่

จุดที่ตราตรึงที่สุดในบันทึกชุดนี้คือโต๊ะและเก้าอี้ในห้องทำงาน ซึ่งเป็นที่ที่ปรีดีสิ้นลมหายใจอย่างสงบ เมื่อเวลาประมาณ 11.50 น. ของวันที่ 2 พฤษภาคม 2526 นอกจากนี้ยังเล่าถึงที่มาของการซื้อบ้าน โดยท่านผู้หญิงพูนศุขใช้เงินจากการขายที่ดินและบ้านในย่านสีลม-สาทร และเงินบำนาญของปรีดีในฐานะรัฐบุรุษอาวุโสและอดีตนายกรัฐมนตรี

ระหว่างหน้าหนังสือยังปรากฏภาพกิจวัตรประจำวันธรรมดาที่อบอุ่น ตั้งแต่การตื่นเช้าราวหกโมงเช้าเพื่อทักทายคนในบ้าน การจัดยาโดยท่านผู้หญิงพูนศุข ไปจนถึงการตั้งอัฐิของปรีดีไว้ในห้องอเนกประสงค์ ภาพถ่ายสุดท้ายขณะปรีดียังมีชีวิตก็เป็นฝีมือของสุภา ศิริมานนท์ สามีของผู้เขียนเอง

เดิมข้อเขียนชุดนี้เคยลงในหนังสือชื่ออาวุโส ก่อนจะนำมาตีพิมพ์เป็นรูปเล่มอีกครั้งโดยท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ ในวาระครบวันเกิดของปรีดี พ.ศ. 2536 และครบรอบสิบปีการจากไป ด้วยเนื้อหาที่ร้อยเรียงทั้งสถานที่ ผู้คน และชีวิตประจำวันไว้ด้วยกัน

ถ้าคุณสนใจชีวิตช่วงบั้นปลายของปรีดี พนมยงค์ และอยากทำความรู้จักบ้านชานกรุงปารีสผ่านเรื่องเล่าของคนที่ได้เข้าไปพักอยู่ในบ้านหลังนั้นจริง ๆ หนังสือเล่มนี้น่าจะพาคุณค่อย ๆ เดินไปตามห้องต่าง ๆ ของบ้านอองโตนี และใช้เวลาอยู่กับความทรงจำเหล่านั้นอย่างเงียบ ๆ ได้ไม่ยากเลย